Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Cengizli, Dünya Kekemelik Günü hasebiyle değerlendirmelerde bulundu. Kekemeliğin sırf “konuşmanın takılması” biçiminde kolay bir mekanik sorun olarak değerlendirilmemesi gerektiğini aktaran Cengizli, sorunun konuşmayı başlatma, sürdürme ve sözcükler ortasında doğal geçiş yapabilme marifetini etkileyen nörogelişimsel temelli bir akıcılık bozukluğu olarak tanımlanması gerektiğini kaydetti.
Cengizli, “En şimdiki bilimsel literatüre nazaran kekemelik, beynin konuşmayı planlama, motor komutları organize etme, zamanlama, geri bildirim döngülerini yönetme misyonlarını üstlenen ağlarında işitsel, motor ve bilişsel yüklemelerin etkileşim bozukluğu sonucunda ortaya çıkar.” tabirlerini kullandı. Kekemelikte konuşma sırasındaki akıcısızlıkların yalnızca ses yahut hece tekrarlarıyla sonlu kalmadığını anlatan Cengizli, ses uzatmaları, bloklar, nefes kesilmeleri, ani duraklamalar ve bunlara eşlik eden yüz kas gerilmeleri, süratli göz kırpma, çene hareketleri, ayak sallama üzere fizikî eş davranışların da tabloya eşlik edebileceğine değindi.
Cengizli, bilimsel çalışmaların, kekemeliğin en sık 2–5 yaş ortasındaki süratli lisan edinim periyodunda ortaya çıktığını gösterdiğini belirterek, şu değerlendirmede bulundu:
“Bu yaş aralığı, beynin konuşma, lisan, motor planlama, toplumsal irtibat ağlarının birbirine entegre hale geldiği kritik bir periyottur. Bu nedenle kekemelik bir anda değil, birçok vakit belli durumlarda fark edilir hale gelen, bazen var, bazen yok üzere algılanabilen dalgalı bir seyir izleyebilir. Bu durum, etraftaki ebeveyn ve eğitimcilerin ‘Arada oluyor, bence geçer’ yanılgısına düşmesine yol açabilmektedir ancak bilimsel olarak bu yaklaşım riskli ve artık önerilmeyen bir bekle-gör tavrıdır. ‘Bekleyelim, geçer’ halindeki yaklaşım bilimsel olarak risklidir. Erken müracaat, sırf akıcılığı değil, çocuğun ruhsal güvenliğini de korur.”
Cengizli, kekemeliğin nedenlerini, genetik yatkınlık, nörobiyolojik farklılıklar, konuşma motor sistemi hassasiyeti, çevresel hız/baskı, psikososyal faktörler olarak sıralayarak, şunları kaydetti: “Çevresel duygulanımlar kekemeliği tesirler lakin bunu, neden değil tetikleyici/pekiştirici faktör olarak görmek doğrudur. Bugün artık bilimsel olarak çok net bilmekteyiz ki kekemelik ne kadar erken fark edilir ve müdahale başlatılırsa, tedavi edilebilirlik oranı o kadar yükselir. Kekemelik tedavi edilebilen, yönetilebilen ve tesiri büyük oranda azaltılabilen bir konuşma akıcılığı bozukluğudur ve en ülkü müdahale aralığı 2-6 yaştır. Bu devir beynin plastisitesinin en yüksek olduğu devirdir. Ayrıyeten çocuğun şimdi konuşmaya dair kendilik algısı gelişmeden harekete geçmek, kekemeliğin ruhsal katman oluşturmadan çözülmesini sağlayabilir. Ertelenmiş müdahalelerde çocuk konuşmaktan kaçınmaya, toplumsal ortamlarda geri çekilmeye, yanlış bir ‘Ben konuşamıyorum’ kimliği geliştirmeye başlayabilir, bu çok daha zorlayıcı bir tablonun başlangıcıdır.”
Kalıcı kekemelikte birtakım risk faktörleri olduğunu belirten Cengizli, sorunun görüldüğü çocukların yüzde 65-80’inin doğal olarak iyileşebildiğini ve bu noktada hangi çocukta riskin yüksek olduğunu hakikat öngörmenin hayli kritik olduğunu aktardı.
Cengizli, risk faktörlerini, sorunun 6 aydan uzun sürmesi yahut dalgalanarak şiddetlenmesi, ailede kalıcı kekemelik hikayesi bulunması, çocuğun kekemeliğin farkında olup kaçınma davranışı geliştirmeye başlaması, erkek çocuklarda görülme oranının 4 kattan fazla olması, eşlik eden lisan bozukluğu, artikülasyon sorunu yahut dikkat-bilişsel zahmet olması ve aile yahut etraf tarafından süratli konuşmaya zorlanması ya da baskı altında hissetmesi halinde sıraladı.
Kekemelikte tedavi kavramını yanlışsız anlamanın da çok kıymetli olduğuna dikkati çeken Cengizli, “Modern lisan ve konuşma bilimi, kekemeliği büsbütün ortadan kaldırmak yerine bağlantı maharetini güçlendirmek, çocuğun (ya da yetişkinin) öz itimadını korumak ve konuşma akıcılığını doğal şartlarda sürdürülebilir hale getirmek gayesiyle ele alır.” değerlendirmesinde bulundu.
Cengizli, bilhassa erken çocukluk devrinde başlayan müdahalelerde, beyin plastisitesinin en yüksek düzeydeyken yapılan akıcılık şekillendirici terapilerin çok yüksek muvaffakiyet oranlarına sahip olduğunu vurgulayarak, şu tavsiyelerde bulundu:
“Bu nedenle bugün dünyanın birçok ülkesinde sadece dil-konuşma terapistleri değil, pediatristler, aile doktorları ve erken çocukluk eğitimi uzmanları da erken sevk sorumluluğu taşımaktadır. Şimdiki literatür, bütüncül modellerin en tesirli sonuçları verdiğini göstermektedir. Örneğin yalnızca konuşmayı mekanik olarak düzeltmeye çalışan yaklaşımların bireyin duygusal yükünü gözden kaçırması durumunda, kısa vadeli olsa dahi uzun vadede geri dönüş riski oluşabilir. Bu nedenle günümüzde tedavi süreçleri fizyolojik, ruhsal, çevresel boyutlarıyla yapılandırılmaktadır. Yanlış yaklaşım kekemeliği güçlendirir, hakikat yaklaşımın ise terapi kadar güçlü bir terapi aracıdır.”
