Dünya Ruh Sıhhati Federasyonunun ruh sıhhatine yönelik farkındalığı artırmak gayesiyle 1992’de aldığı kararla 10 Ekim, Dünya Ruh Sıhhati Günü kabul edildi.
Ruh sıhhatini etkileyen çok sayıda faktör bulunurken bunlar ortasında çevresel ögeler da yer alıyor. Nörobilim ve iklim değişikliği kontağını ele alarak global sıhhati uygunlaştırmak üzere araştırmalar yapan ve bu alanda danışmanlık veren Econeuro şirketinin de kurucu yöneticisi olan Dr. İkiz, AA muhabirine, iklim değişikliğinin, ruh sıhhatini derinden ve çok istikametli olarak etkileyen global bir tehdit olduğunu söyledi.
İnsan beyninin, ekstrem hava sıcaklıklarını bir gerilim ögesi olarak algıladığını belirten İkiz, “Özellikle gece, sıcak havalarda çok fazla uyuyamayız. Bu uyku eksikliği de hislerimizi denetim etme yetimizi biraz düşürür. Tıpkı vakitte şayet kişi şizofren yahut bipolarsa sıcak havalarda bu hastalıklar için alınan ilaçlar çok âlâ çalışmamaya başlıyor. Bu yüzden de şahısların bedeni sıcağı çok âlâ denetim edemeyebiliyor ve psikoz üzere değişik teşhislerle hastaneye kaldırılabiliyorlar. Yeniden sıcak havalarda intihar ve depresyon olaylarının çok daha fazla olduğunu, agresyon ve cürüm olaylarının arttığını biliyoruz.” diye konuştu.
Ekstrem hava sıcaklıklarının su ve besin güvensizliğine neden olarak insan psikolojisini olumsuz etkilediğinin altını çizen İkiz, “Kuraklık ve havadaki değişiklikler su ve besin güvensizliğine neden oluyor. Bazen yediğimiz besinlerin bile kalitesi düşüyor. Düşük besin kalitesine sahip eserlerin tüketilmesi küçük çocuklarda bilhassa birinci 1000 gün beyin gelişimini olumsuz etkiliyor, davranış bozuklukları görülebiliyor ve ruh sıhhati bozulabiliyor.” değerlendirmesini yaptı.
Dünya Sıhhat Örgütü ve çeşitli üniversitelerle işbirliği yaparak iklim değişikliği kaynaklı sıhhat sorunlarına dünyanın 45 ülkesinden 250 bilim insanı, doktor ve politikacıdan oluşan bir küresel nöroiklim çalışma kümesiyle tahlil aradıklarından bahseden İkiz, şunları aktardı:
“Hava kirliliği depresyon ve anksiyete üzere ruhsal meseleleri daha da kötüleştirebiliyor. Ayrıyeten hava kirliliği ile intihar oranları çok bağlı. Mesela bizim nöroiklim çalışma kümesinden bir arkadaşımızın Çin’de yaptığı bir çalışmadan örnek vermek istiyorum. Çin havayı temizlemek için kimi bölgelerde çok katı kurallar getiriyor ve aylar içinde o dünyanın en berbatı dediğimiz hava tertemiz oluyor. Akabinde yapılan çalışmalar gösteriyor ki birkaç gün içinde hava temizlendiğinde Çin’deki bu bölgelerde intihar oranları azalıyor.”
İkiz, hava kirliliğinin bilhassa gebeler ve bebekler üzere hassas kümeler üzerinde çok daha önemli olumsuz tesirleri olduğunu anlatarak, beyin gelişimi için çok kıymetli olan anne karnındaki son birkaç ayki periyotta hava kirliliğine maruz kalan bebeklerin ekseriyetle erken doğumla dünyaya geldiklerini, doğduktan sonra çok daha yavaş gelişim gösterdiklerini ve ilkokul çağına geldiklerinde dikkat bozukluğu ve otizme bu çocuklarda daha sık rastlandığını bildirdi.
Anne karnında hava kirliliğine maruz kalmış bebeklerin gençlik çağlarında depresyon ve anksiyete üzere ruhsal meselelere daha yatkın olduğunu tabir eden İkiz, iklim değişikliği ve hava kirliliğinin her yaş kümesini farklı formlarda etkilediğine değindi.
Hava kirliliğinin yaşlılara tesirlerinden de bahseden İkiz, “Hava kirliliği ve değişken hava olayları yaşlıları nörolojik hastalıklara çok daha fazla yaklaştırıyor. Demans, Alzheimer yahut Parkinson hastalığının çok arttığını biliyoruz. Bu hastalıklarda sahiden hava kirliliği ve başka çevresel tesirler çok büyük bir risk faktörü.” değerlendirmesinde bulundu.
İkiz, anne karnında fırtına, sel ve yangın üzere çok hava olaylarına maruz kalan bebeklerin gençlik periyotlarında daha fazla ruh sıhhati sorunu yaşadıklarına hatta iklim depresyonu teşhisi alabildiklerine dikkati çekti. Bilhassa doğal afetlerin akabinde görülen travmatik gerilim bozukluklarının yaygınlığının arttığını vurgulayan İkiz, “Yaklaşık 6-7 yıl evvel gerçekleşen California’nın en büyük yangınından etkilenen toplulukla yapılan bir araştırmada, yaklaşık yüzde 60 ila 70’i konutlarını kaybetmediği halde topluluk içindeki insanların çok önemli travmalar yaşadıkları ve antidepresan kullanımının arttığı gözlemlendi.” diye konuştu.
İklim anksiyetesi yaşayan bireylerin beyinlerini inceledikleri bir araştırma yaptıklarını kaydeden İkiz, şu bilgileri paylaştı:
“Gördük ki, olağan anksiyetesi olan insanların beyninde etkin olan bir bölge var lakin eko-anksiyetesi olan insanların beyninde bu insula dediğimiz, beynimizin tam ortasındaki bir bölge etkin oluyor ve bu başka anksiyetelere nazaran çok farklı bir yerde. Bunu biz psikolog ve psikiyatrist arkadaşlarımızla paylaştığımız vakit çok mutlu oldular. ‘Demek ki eko-anksiyete sahiden fizyolojik bir olay ve bu öteki dertlerden çok daha farklı zira gerçekle çok bağdaşan bir his.’ dediler.”
İklim değişikliğinin ruh sıhhatine tesirlerini azaltmak için kolektif hareketlerin içinde yer almanın bilhassa genç yaş kümesine güzel geldiğini belirten İkiz, bu nedenle eko-anksiyete yaşayan gençlere tahlilin nasıl bir kesimi olabileceklerini göstermenin psikolojileri üzerinde olumlu tesir yaratabileceğine işaret etti.
Doğanın güzelleştirici gücünün ruh sıhhati üzerinde de birçok olumlu tesiri olduğunu lisana getiren İkiz, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Bir çalışma yapılıyor. Hastanede, apandisit üzere çok önemli olmayan ameliyatların yapıldığı iki hasta kümesinin birinin odasında yalnızca renklerin olduğu bir tablo koyuluyor. Bir adedine de ormanların ve ağaçların olduğu bir tablo koyuyorlar ve görüyorlar ki tıpkı ameliyatı olmuş, çabucak hemen birebir sıhhat durumunda olan ancak tabiata bakan insanlar çok daha az ağrı kesici istiyor. Hatta bir gün evvel taburcu edilebiliyor. Yani gidip gerçek ağacı göremesek bile onun yaratılması, yaşadığımız yerlerde yeşil alan görebilmek ruh sıhhatimiz için çok yararlı.”
Fizyolojik sıhhatin ve ruh sıhhatinin bütüncül bir formda düzgün olmasıyla tam manasıyla sağlıklı olabilmenin mümkün olduğunu söyleyen İkiz, bu nedenle psikolojiyi güçlü tutmak ve geleceğe umutla bakabilmenin doğayı korumaktan geçtiğini lisana getirdi.
