İlçeye 8 kilometre arada 5 hektar büyüklüğündeki Gökhöyük, 1950’lerde James Mellaart tarafından yapılan araştırmalarda tespit edildi.
DSİ’nin 2002’de sulama kanalı projesi kapsamında höyüğün doğusundan toprak alımı sırasında arkeolojik yapıtların çıkmasıyla durdurulan çalışma alanında Konya Müze Müdürlüğünce 2002-2005 yılları ortasında kurtarma hafriyatı yapıldı.
Höyükte uzun yıllar orta verilen çalışmalar, 2023 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığının müsaadesi doğrultusunda Selçuk Üniversitesi Arkeoloji Kısmı Prehistorya Ana Bilim Kısmı Lideri Doç. Dr. Ramazan Gündüz başkanlığında tekrar başladı.
Son yıllarda Kültür ve Turizm Bakanlığının “Geleceğe Miras” Projesi kapsamında desteklenen hafriyat çalışması, Seydişehir Belediyesi ve Konya Büyükşehir Belediyesinin takviyeleriyle büyük bir ivme kazandı.
Konya Ovası’nda milattan evvel 7000 ila 1000 yılları ortasındaki yaşama dair bilgilerin ortaya çıkarıldığı höyükte 2023’te başlayan kazıların üçüncü yılında heyecan uyandıran buluntulara rastlandı.
Hayvan figürleri, mühürler, obsidiyen ok uçları ile taş baltaların yer aldığı buluntular ortasında çömlek kesimi üzerindeki kabartma “insan yüzü” dikkati çekti.
“Başka emsal örnek yoktur”
Gündüz, hafriyatın üçüncü yılında değerli buluntuları ortaya çıkardıklarını belirterek, şöyle konuştu:
“Gökhöyük insanı sembolizme çok ehemmiyet veriyor. Bunu bulduğumuz seramikler üzerindeki farklı betimlemelerden anlıyoruz. Bunlardan biri de insan betimlemesi. Bulduğumuz bir kap modülü, yüzeyinde biçimlendirilen yüz sınırları çok ayrıntılı verilmiş kaş, burun ve gözden oluşmaktadır. Bu kap olasılıkla bir çömleğin modülü olup, kabın ağız kısmıyla bütünleşen kıvrımlı betimlenmiş kaşlar, ortada burun ile birleşir. Burnun iki yanında gözler badem halinde. Kap şimdi üretim basamağındayken oyulmuştur. İnsan yüzünün seramik kaplar üzerinde işlenmesi bilhassa Erken Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’daki kıymetli merkezlerde yaygındır. Orta Anadolu’da da farklı bölgelerde de insan yüzü betimlemeleri görülür. Bölgede bu kadar âlâ korunabilmiş bir öteki emsal örnek yoktur. Gökhöyük insanı, seramik kapları yalnızca pişirme üzere gündelik hareketlerde kullanmakla kalmıyor bunlara birtakım manalar yükleyerek özel seremonilerde bir ritüel ögesi olarak kullanıyor. Bu modül da seremoni sırasında kullanılan bir çömleğin kesimi. Elimizdeki bilgiler şimdi kâfi olmadığından bu kapların ne çeşit bir seremoni için kullanıldığı bilinmemektedir. Ritüel gayeli kullanıldığı nihaidir. Birinci müşahedelere dayanarak, insan yüzü betimlenmiş çömlek kesimi, yaklaşık 5 bin yıllık. Kesin tarihinin tespiti için Selçuk Üniversitesi’nde radyokarbon değerlendirmesi yapılacak.”
Kesin tarihinin tespiti için radyokarbon değerlendirmesi yapılacak
Doç. Dr. Gündüz, ilk dönem hafriyatında Demir Çağ periyoduna tarihlendirilen yerleşim tespit edildiğini söyledi.
Çalışma alanının genişlemesiyle daha erken periyoda ait buluntulara rastlandığını anlatan Gündüz, Gökhöyük sakinlerinin milattan evvel 7000 ila 1000 yılları ortasında kesintisiz bir ömür sürdüğünü söz etti.
Hayvan figürinleri ve mühürler bulundu
Buluntular ortasında, hayvan figürinleri (heykelcik), mühürler, obsidiyen ok uçları ile taş baltaların yer aldığını anlatan Gündüz, “Obsidiyen uçlar, mızrak ya da okların ucuna takılıyor, hayvan avında tesirli bir kesici alet olarak kullanılıyordu. Hafriyatlarda ayrıyeten Neolitik ve Kalkolitik periyottan itibaren kullanılan küçük taş baltalar da bulundu. Bunlar günlük ömürde farklı maksatlarla kullanılan adeta alet seti niteliğinde.” diye konuştu.
Doç. Dr. Ramazan Gündüz, Gökhöyük’ün Konya Ovası’nda Neolitik Periyottan Demir Çağı’na kadar yaklaşık 7 bin yıllık uzun bir devrin bir ortada görülebildiği tek yerleşme özelliği olmasıyla öne çıktığını ve devam eden çalışmalar sonucunda Anadolu tarih öncesi araştırmalarında değerli bir merkez haline gelmesinin beklendiğini kelamlarına ekledi.
