İnsan kulağının duyamayacağı kadar yüksek frekanslı ses dalgaları, yani ultrason, tıpta uzun müddettir teşhis hedefli kullanılıyor. Lakin artık bu teknoloji, sırf görüntüleme değil, tedavi aracı olarak da kullanılmaya başlıyor.
ABD’nin Virginia Üniversitesi’nden Biyomedikal Mühendis Prof. Richard J. Price, odaklanmış ultrason teknolojisinin (Focused Ultrasound) kanser, Alzheimer ve ender nörolojik hastalıkların tedavisinde çığır açabileceğini belirtiyor.
Beyni ziyanlı hususlardan koruyan kan-beyin bariyeri, ilaçların beyne ulaşmasını da engelliyor. Bilim adamları, düşük yoğunluklu odaklanmış ultrason dalgalarının kan damarlarındaki mikrokabarcıkları titreştirerek bu bariyeri süreksiz olarak açabildiğini keşfetti.
Bu sayede ilaçlar ve hatta gen tedavileri, hedeflenen bölgeye direkt ulaşabiliyor. Prof. Price, bu yöntemin güvenliğini kanıtlayan çok sayıda denemenin akabinde Alzheimer, beyin tümörleri ve glioblastoma üzere hastalıklar için klinik çalışmalara başlandığını söylüyor.
Odaklanmış ultrason sadece ilaç taşımakla kalmıyor; birebir vakitte bağışıklık sistemini kanserle savaşmaya teşvik edebiliyor.
Araştırmalar, bu tekniğin tümörleri parçalayıp bağışıklık hücrelerine “tanıtma” tesiri yarattığını gösteriyor. Böylelikle beden kendi kanser hücrelerini tanıyıp yok edebiliyor.
Virginia Üniversitesi, 2022 yılında bu alandaki çalışmaları hızlandırmak için dünyanın birinci Odaklanmış Ultrason ve İmmüno-onkoloji Araştırma Merkezini kurdu. Merkezde, ileri evre melanom hastaları üzerinde yeni tedavi kombinasyonları test ediliyor.
Teknolojinin en umut verici istikametlerinden biri de beyin ameliyatlarına alternatif oluşturabilmesi. Örneğin, az görülen serebral kavernöz malformasyon (CCM) hastalığında, beyin damarlarındaki olağandışı büyümeler çoklukla cerrahiyle alınabiliyor. Lakin bu lezyonlar erişilmesi güç bölgelerde bulunduğunda ameliyat önemli riskler taşıyor.
Prof. Price ve grubu, ultrasonla kan-beyin bariyerini açarak ilaç geçişini kolaylaştırmanın yanı sıra, hiç ilaç verilmeden bile lezyonların büyümesinin durduğunu gözlemledi.
Bilim adamlarına nazaran odaklanmış ultrason, önümüzdeki yıllarda sadece Alzheimer yahut kanser için değil, ender ve tedavisi sıkıntı nörolojik hastalıklar için de umut olacak.
Prof. Price, “Bu teknoloji sayesinde, cerrahiye gerek kalmadan beynin derin bölgelerine ulaşabiliyoruz. Tahminen de geleceğin tıbbı, duyamadığımız seslerin içinde saklı” tabirlerini kullanıyor.
