Son yıllarda Karadeniz’den Marmara’ya yayılan kahverengi kokarca böceği, tarım alanlarının yanı sıra mesken ve iş yerlerini de tehdit ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, biyoteknik, biyolojik, mekanik ve kimyasal formüllerle yürütülen uğraş çalışmalarına karşın böceğin yayılımının sürdüğünü açıklarken, uzmanlar insan sıhhati açısından da önemli riskler taşıdığı ikazında bulunmuştu. Bu böcek tipinin İstanbul’da da görüldüğüne dair haberler toplumsal medyada süratle yayılırken uzmanlardan da peş peşe kritik açıklamalar geldi.
Tarım ve Orman Bakanlığı, NSosyal hesabından yapılan paylaşımda, Karadeniz başta olmak üzere, kimi vilayetlerde tesirli olan kahverengi kokarca zararlısıyla aktif uğraş kapsamında yol haritasının uygulamaya devam edildiği belirtilerek, ‘Zararlının yayılımını denetim altına almak, ziraî kayıpları önlemek ve üreticimizin emeğini korumak için biyoteknik, biyolojik, mekanik ve kimyasal formüllerle uğraşımızı sürdürüyoruz’ sözleri kullanılmıştı.
Açıklamada, 631 lokasyonda 1272 teknik işçiyle, biyolojik gayret kapsamında 2024’te kahverengi kokarcayı baskı altına alacak 207 bin 286 doğal düşman üretilerek, 35 vilayette salım yapıldığı hatırlatılarak, şu bilgilere yer verildi: ‘2025’te ise 40 vilayette, 1 milyon 156 bin doğal düşman salımı gerçekleştirildi. Biyoteknik gayret çerçevesinde, kahverengi kokarca zararlısına yönelik 82 bin 994 feromon tuzak kuruldu. 2024-2025 devrinde, kimyasal çaba kapsamında 1 milyondan fazla hanede, ilaçlama yapıldı. Uğraşta kullanılmak üzere, toplam 160 milyon 925 bin lira bütçe ayrıldı. Kahverengi kokarca zararlısı hakkında 69 bin 63 üretici, 1070 basın mensubu, 2 bin 160 bölüm temsilcisi bilgilendirilirken, çabaya yönelik 79 bin 133 eğitim gereci dağıtıldı.’
Türkiye’ye 2017 yılında giriş yapan kahverengi kokarca böceği (Halyomorpha halys) istilası başladığında, hiç kimse bu böceğin tarım alanlarına bu derece ziyan verebileceğini ve yerleşim alanlarında bu kadar ağır çoğalabileceğini varsayım etmemişti. Bugün ise böceğin göç yolu üzerindeki Batı Karadeniz ve Marmara Bölgesi’ne kadar ulaştığı görülüyor.
Öte yandan ülke genelinde süratle yayılan kahverengi kokarca böceğinin, sırf ziraî eserlere verdiği ziyanlarla değil, insan sıhhati üzerindeki olumsuz tesirleriyle de önemli bir tehdit haline geldiğini söyleyen Göğüs Hastalıkları, İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ali Kutlu, “Özellikle konut, depo ve iş yerlerine sızan bu böceklerin meyyit kalıntıları, havalandırma sistemleriyle ortama karışabiliyor. Bu durum hassas bireylerde solunumsal alerjik tepkilere neden olabiliyor” tabirlerini kullandı.
“Tüm dünyanın ortak sorunu haline geldi”
Prof. Dr. Ali Kutlu, “Aslında köken olarak Uzak Doğu ülkelerine has olan bu böcek, 1998 yılından itibaren muhtemelen konteyner gemileriyle Kuzey Amerika’ya taşınmış, kısa müddette çok sayıda ziraî esere önemli ziyanlar vermeye başlamıştır. Birebir yıllarda Orta Avrupa’da da tespit edilen böcek, sırf ülkemizin değil, tüm dünyanın ortak sorunu haline gelmiştir. Bilhassa geçen yıl Orta Karadeniz Bölgesi’ndeki fındık üreticileri bu durumdan önemli formda etkilenmiştir. Ne yazık ki, yürütülen biyolojik ve kimyasal çaba prosedürleri şimdiye kadar gereğince tesirli olamamıştır” formunda konuştu.
“Alerjik ve solunumsal meseleler artıyor”
Prof. Dr. Kutlu, son yıllarda kokarca böceklerinin salgıları ve parçalanmış beden atıklarının iç ortamlarda birikmesiyle birlikte, alerjik rinit (burun alerjisi), göz kaşıntısı, astım atakları ve deri döküntüleri üzere belirtilerde artış gözlendiğini belirtti. Prof. Dr. Kutlu, “Özellikle mesken, depo ve iş yerlerine sızan böceklerin meyyit kalıntıları havalandırma sistemleriyle ortama karışabiliyor. Bu durum hassas bireylerde solunumsal alerjik tepkilere neden olabiliyor” tabirlerini kullandı.
“Temas egzaması ve cilt tepkileri görülüyor”
Kahverengi kokarca böceği, göğüs kısmındaki bezlerinden kişniş kokusuna emsal keskin bir koku salgılıyor. Prof. Dr. Kutlu, “Böceğe dokunmak, ezmek ya da hareket ettirmeye çalışmak bile bu kokunun salınımını tetikleyebilir. Bu salgıların cilt yahut gözle teması, günlerce süren kaşıntı, kızarıklık ve yaralarla seyreden egzamalara yol açabiliyor” diye konuştu.
“Ciddi hadiselerde anafilaksi riski olabilir”
Nadir durumlarda, bilhassa kapalı alanlarda yüksek temasın kelam konusu olduğu ortamlarda anafilaksi denilen önemli alerjik tepkilerin da ortaya çıkabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Kutlu, “Bu böcekler ağır alerjen proteinlere sahip. Teneffüs ya da temas yoluyla bedene giren bu hususlar, birtakım bireylerde ömrü tehdit eden tepkileri tetikleyebilir” tabirlerine yer verdi.
“Eylül-ekim devrine dikkat”
Kokarca böceklerinin bilhassa havaların soğumasıyla birlikte eylül ve ekim aylarında dış ortamlardan meskenlere, depo ve kapalı alanlara göç ettiğine dikkat çeken Prof. Dr. Kutlu, “Bu devirde iç ortamlarda böcek yoğunluğu besbelli formda artıyor. Böceklerin kış yerleşimi öncesinde kapsamlı paklık yapılması, hava giriş noktalarının kapatılması ve böceklerle temas edilmemesi büyük değer taşıyor” dedi.
“Toplum sıhhati için ortak gayret gerekiyor”
Prof. Dr. Kutlu, kahverengi kokarca böceğinin sadece tarım iktisadını değil, toplum sıhhatini da etkileyen bir sorun haline geldiğini belirterek kelamlarını şöyle tamamladı:
“Bu zararlıyla gayret yalnızca ziraî alanda değil, halk sıhhati perspektifinden de ele alınmalıdır. Alerjik ve solunumsal tesirler konusunda farkındalık artmalı, bilhassa riskli bölgelerdeki vatandaşlarımız dikkatli olmalıdır.”
