Türkiye çelik üretimiyle Avrupa’da başı çekiyor

İnşaat, otomotiv, güç ve makine endüstrisinin temel ham hususu olan çelik, global iktisadın vazgeçilmez ögelerinden biri olmaya devam ediyor.

Dayanıklılığı, geri dönüştürülebilirliği ve geniş kullanım alanıyla öne çıkan çelik, dünya genelinde sanayi üretiminin en kritik yapı taşları ortasında yer alıyor.

Çelik üretimi sadece endüstrileşmenin göstergesi değil, tıpkı vakitte ülkelerin ekonomik gücünü belirleyen stratejik bir öge oluyor. Yenilenebilir güç yatırımlarından altyapı projelerine kadar pek çok alanda kritik rol oynayan çelik, sürdürülebilir büyümenin de temel taşı olarak öne çıkıyor.

Dünya Çelik Birliğinden derlediği datalara nazaran, Çin, 2024’te 1 milyar ton ham çelik üretirken, bu dünyadaki öbür tüm ülkelerin toplam üretiminden daha fazla durumda bulunuyor.

1 milyar ton üretimle birinci sırada yer alan Çin’in akabinde ikinci sırada 149 milyon ton üretim ile Hindistan ve üçüncü sırada 84 milyon ton üretim ile Japonya yer alıyor.

ABD 79,5 milyon tonluk üretimle dördüncü, Rusya 71 milyon ton üretim ile beşinci, Güney Kore 63,6 milyon ton üretimle altıncı sırada bulunurken, bu ülkeleri 37,2 milyon ton üretimle Almanya, 36,9 milyon ton üretim ile Türkiye, 33,8 milyon ton üretim ile Brezilya ve 31,4 milyon ton üretimle İran takip ederek en çok çelik üreten birinci 10 ülke ortasında yer aldı.

Verilere nazaran, birinci 10 ülke, global çelik üretiminin yaklaşık yüzde 85’ini gerçekleştiriyor. Fakat Çin’in tek başına yüzde 53’lük bir hisseye sahip olması, dünya çelik arzını Çin’in ekonomik dalgalanmalarına karşı hayli hassas hale getiriyor.

Konuya ait sorularını yanıtlayan Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri Veysel Yayan, Türk çelik dalının Avrupa’dan Amerika’ya, Orta Doğu’dan Afrika’ya uzanan geniş bir coğrafyaya ihracat yaptığını söyledi.

Yayan, bölümün 180’in üzerinde ülkeye çelik ihraç ederek global tedarik zincirinde özel bir pozisyona sahip olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Türkiye, 2024’te 36,9 milyon ton ile dünyanın en büyük 8’inci çelik üreticisi pozisyonunda iken, 2025’in 8 ayı prestijiyle daha evvelden olduğu üzere 7’nci sıraya ve Avrupa’nın en büyük çelik üreticisi pozisyonuna yükseldi. Kuvvetli şartlara süratle ahenk sağlayabilen, esnek ve dirençli üretim yapısı, eser kalitesi, erken teslim koşulları, bölümümüzü başka ülke çelik bölümlerinden olumlu tarafta ayrıştırmakta. Ayrıyeten dalımız, gerek ekonomik dalgalanmalarda gerekse global kriz devirlerinde üretim faaliyetlerini kesintiye uğratmadan sürdürebilmesiyle öne çıkmıştır.”

Kovid-19 salgını sürecinde dünya genelinde birçok ülkenin üretim tesislerini süreksiz olarak durdurmak zorunda kaldığını anımsatan Yayan, Türk çelik kesiminin üretimini sürdürdüğünü vurguladı.

Yayan, bu güçlü yapıya karşın, Çin’in global çelik üretiminin yarısından fazlasını oluşturmasının sırf Türkiye’yi değil, öteki tüm ülkelerdeki çelik dallarını global dalgalanmalara açık hale getirdiğini belirterek, “Özellikle tüketimdeki dalgalanmalar karşısında dünyanın en büyük çelik üreticisi Çin ve Uzak Doğu ülkelerinin iç tüketimlerinin gerilemesiyle birlikte muhtaçlık fazlası üretimlerini, memleketler arası piyasalara yönlendirilmeye çalışılmaları, dünya çelik dalında büyük tahribata yol açtı. Çin’de yüzde 1’lik bir tüketim düşüşü, dünya piyasalarına 10 milyon tonluk ihracat manasına gelmekte. Yaklaşmakta olan yeni kapasitelerle birlikte, öbür Uzak Doğu ülkelerinde emsal bir süreci tetikleyebilecek bir çelik üretim-tüketim yapısının oluşacağı değerlendirilmekte.” diye konuştu.

TÇÜD Genel Sekreteri Yayan, korumacılık tedbirlerinin kesimin rekabet gücü karşısında öteki bir sorun olarak ön plana çıktığını lisana getirdi.

Yayan, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Özellikle ABD’nin yüzde 50 vergisinden sonra en son AB Kurulu’nun çelik eserleri kotalarının yüzde 47 azaltılması tarafındaki hazırlık çalışması, Meksika, Kanada üzere ülkelerin de emsal tedbirler almayı planlaması, dünya çelik piyasalarının büyük bir kısmının dış tedarike kapalı hale geleceğini göstermektedir. Bu durum, kelam konusu ülkelere ihracat yapamayan, büyük ölçekli kapasitelere sahip, başta Çin olmak üzere, Uzak Doğu ülkeleri ve Rusya’nın, Türkiye piyasasına yönelmelerini kaçınılmaz hale getirmektedir.”

Söz konusu gelişmelerin Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan AB’ye yönelik satışlarında da kayıplara yol açma riski taşıdığına işaret eden Yayan, üreticilerin kapasite kullanım oranlarının ve karlılık düzeylerinin olumsuz istikamette etkilendiğini kaydetti.

Yayan, bilhassa uzun vadede, bu cins önlemlerin devam etmesinin, bölümün yatırım iştahını zayıflatma ve yeni kapasite artırımı planlarını erteleme riski oluşturduğunu tabir ederek, “Türk çelik kesimi, tüm zorluklara karşın rekabet gücünü korumak ve alternatif pazarları göz önünde bulundurarak, pazar çeşitliliğini artırmak emeliyle, yeni stratejiler geliştirmekte, yüksek katma kıymetli üretime yönelmekte, yeşil dönüşüm yatırımlarına odaklanarak global pazardaki yerini pekiştirmeye uğraş gösteriyor.” dedi.

Veysel Yayan, güçlü bir çelik endüstrisine sahip olmanın sırf ekonomik büyümeyi desteklemekle kalmadığını birebir vakitte ulusal güvenliğin, stratejik bağımsızlığın ve sürdürülebilir kalkınmanın da teminatı olarak görüldüğünü söyledi.

Yayan, çelik üretiminde dışa bağımlı hale gelmenin, kritik kesimlerde tedarik risklerini artırdığını ve ülkenin karar alma süreçlerini dış faktörlere hassas hale getirdiğini belirtti.

Türk çelik bölümünün son yıllarda hem iç piyasadaki talep artışını karşılamak hem de ihracat potansiyelini güçlendirmek emeliyle üretim kapasitesini artırmaya yönelik yeşil dönüşüme uyumlu, kapsamlı yatırımlar gerçekleştirdiğini anlatan Yayan, şunları söyledi:

“Bu süreçte temel amaç, yüksek kaliteli, rekabetçi ve sürdürülebilir üretim altyapısının daha da geliştirilmesidir. Başka taraftan, yüksek katma kıymetli eserlere odaklanan kapasite geliştirme projeleri de dikkat çekmekte. Bilhassa otomotiv, savunma, güç ve gemi inşa endüstrilerinde kullanılan özel nitelikli çeliklerin üretimine yönelik yatırımlar sürat kazanmakta. Bu yatırımlar, Türkiye’nin yalnızca üretim ölçüsünü değil, eser çeşitliliğini ve milletlerarası rekabet gücünü de artırıyor. Türk çelik dalının mevcut durumda iç tüketimi karşılayacak kapasitesi bulunmakla birlikte, kapasite kullanım oranı yüzde 63 üzere düşük sayılabilecek bir düzeyde seyrediyor. Türkiye’de ithal girdinin toplam tüketim içerisindeki hissesi ise, AB’nin çok önemli rahatsızlık duyduğu yüzde 20’li oranların, 2,5 misli, yüzde 48 civarında bulunmaktadır.”

Yayan, Türkiye’de tüketim içerisinde ithal girdilerin hissesinin da Avrupa’da öngörülen makul düzeylere indirilmesi gerektiğini aktararak, dalın kapasite artışı istikametindeki çalışmalarının desteklenmesini teminen, yerli üretimi destekleyici teşvik düzeneklerinin uygulamaya aktarılması, güç maliyetlerinin dengelenmesi ve etraf yatırımlarına yönelik finansman kolaylıklarının sağlanması gerektiğini kelamlarına ekledi.