Hititlerden Osmanlı’ya kadar uzanan geniş bir tarihî geçmişe sahip olan doğal taş işlemeciliği, bilhassa Bursa, İznik ve etrafında Roma periyodundan bu yana süs eşyası imalinde kullanılıyor. Geçmişte hem ekonomik hem de estetik açıdan büyük kıymet taşıyan doğal taşlar, 15’inci ve 16’ncı yüzyıllarda ise Osmanlı saray atölyelerinde işlenmeye başladı. Taş ustaları; akik, kehribar, firuze ve zümrüt üzere taşları gümüşle birleştirerek mücevher, mühür ve tespih üretiminde kullandı. Sanayi üretiminin yaygınlaşmasıyla birlikte, el işçiliğine dayalı taş işlemeciliği giderek azalsa da Türkiye’nin birtakım bölgelerinde bu sanat küçük atölyelerde varlığını sürdürmeye devam ediyor. Günümüzde sayısı giderek azalan taş ustaları, çağdaş üretim tekniklerinin gölgesinde kaybolan bu geleneği yaşatmak için gayret ediyor. Bursa’da küçük bir atölyede çalışan İsmail Hakkı Özak da bu isimlerden biri.
BİR TAKININ ÜRETİM MÜDDETİ BİR GÜN SÜRÜYOR
Kentte tabiattan kendi elleriyle topladığı taşları 40 yıldır Nilüfer ilçesi Agora Çarşısı’ndaki küçük atölyesinde işleyerek özgün takılara dönüştüren Özak, hem el emeğini hem de Anadolu’nun doğal zenginliklerini vitrinine taşıyor. Milletlerarası fuarlarda Türkiye’deki taş işlemeciliğini ve yerli taşların tanıtımını yapan İsmail Hakkı Özak’ın ürettiği bir takının imal süreci ise ortalama bir gün sürüyor. Her bir parçayı büsbütün el işçiliğiyle hazırlayan Özak, kesim, yontma, parlatma ve montaj üzere birçok kademeden geçen taşları sabırla takıya dönüştürüyor. İsmail Hakkı Özak, üretim süreci boyunca taşların rengi, parlaklığı ve dokusunu koruyarak özgün takılar ortaya çıkarırken, bu geleneği yaşatmak için gayret ediyor.
“DOĞAL TAŞ İŞLEMECİLİĞİ KISMININ BİRİNCİ MEZUNUYUM”
Doğal taş ve gümüş işlemeciliğini alaylı olarak değil, mektebinden öğrenen Özak, “1985’te Dokuz Eylül Üniversitesi’nin doğal taş işlemeciliği kısmından mezun oldum. O periyot bu kısım Türkiye’de çok yaygın değildi. Ben de kısmın birinci mezunuyum. Yani benden evvel mezun yoktu. Metal personelliği mezunuydum ve taşla metalin birleştiği bu alan beni cezbetti. O günden bu yana bu sanat koluyla uğraşıyorum” dedi.
“BURSA’DA TAŞI İŞLEYEN TEK KİŞİYİM”
Türkiye’de taş işlemeciliğinin geçmişte saray etrafında var olduğunu fakat vakitle unutulduğunu belirten İsmail Hakkı Özak, “Osmanlı periyodunda bu sanat, saray tarafından korunmuş lakin vakitle kaybolmuş. Günümüzde yine yaşatmaya çalışıyoruz. Bildiğim kadarıyla şu anda Bursa’da taşı işleyen tek kişiyim” diye konuştu.
“EKMEĞİMİ TAŞTAN ÇIKARIYORUM”
Taş işlemeciliğinin tabiattan başlayan sürecini de anlatan Özak, “Sırt çantamı alır, taş toplamak için yerlere giderim. Her bölgede taş bulunmaz, nerede hangi taş çıkar onu bilmek gerekir. Tabiattan taşı bulup getiririm akabinde eskiz kademesine geçerim. Hangi takıya dönüştüreceğime karar veririm. Kesim, yontma, parlatma derken taş hazır hale gelir. Daha sonra gümüşle birleştiririm. Gümüşü eritip, levha ya da tel haline getirir, takıya hal veririm. Parlatma ve ciladan sonra eser tamamlanır. Tabiatta yaklaşık 4 bin mineral var. Bunlardan yalnızca 100 tanesi takı imalinde kullanılabiliyor. Ekmeğimi taştan çıkarıyorum. Ülkemin taşlarının işlenerek katma bedel kazanması gerektiğini düşünüyorum. Mesleğimin unutulmaya yüz tutması beni üzüyor lakin bu işin keyfi taşa verilen sevgidendir” tabirlerini kullandı.
“GENÇLER ÇABUCAK SONUÇ ALMAK İSTİYOR”
Doğada çarçabuk fark edilmeyen taşların, ustalar için büyük mana taşıyabileceğini vurgulayan İsmail Hakkı Özak, her taşın kendine has bir lisanı ve potansiyeli olduğunu, kıymetli olanın bunu fark edebilmek olduğunu söz etti.
Çırak yetiştirmenin zorluklarına da değinen Özak, “Benim yetiştirdiğim öğrenciler var. Şimdiye kadar yaklaşık 10 şahsa bu işi öğrettim. Lakin çıraklık sıkıntı, gençler çabucak sonuç almak istiyor. Meğer bu sabır isteyen bir iş. Umarım benden sonra bu sanatı sürdürenler olur” dedi.
“HİNDİSTAN’DA BU BÖLÜMDE 1 MİLYON KİŞİ ÇALIŞIYOR”
Doğal taşın Türkiye’de hak ettiği pahası görmediğini de belirten Hakkı Özak Özak, şunları söyledi:
“Türkiye’de bu işi yapan çok az kişi kaldı. Güç ve zahmetli olduğu için birden fazla ithal taşlara yöneliyor. Fakat piyasadaki her taş doğal değil, bu da işi zorlaştırıyor. Ben yurt dışında Almanya ve Fransa’daki fuarlara katıldım, orada doğal taşlara çok ilgi var. Türkiye’de de son yıllarda merak arttı lakin hala gelişmesi gerekiyor. Ülkenin zenginliği doğal kaynaklarıyla ölçülür. Biz bu taşlara emek vererek, onlara bedel katıyoruz. Bu iş yaygınlaşsa, ülke iktisadına büyük katkı sağlar. Hindistan’da bu kesimde 1 milyon kişi çalışıyor. Bizde de bir bölüm haline gelebilir.”
