Katolik dünyasının ruhanî lideri Papa Francisco’nun, 5-8 Mart tarihleri ortasında dinî başkan kimliğiyle gerçekleştirdiği Irak ziyareti hem tarihî hem sosyolojik hem de politik realite bağlamında değerlendirildiğinde ziyaretin emel ve sonuçlarının çok farklı stratejiler üzerine bina edildiği görülecektir. Papa’nın ziyaret öncesi gönderdiği bildiri ve seçtiği slogan ile Mısır’ı daha rahat işgal etmek isteyen Napolyon’un kullandığı selamlamayla özdeşim kurmaya dönük ortak sembol ve unsurlara dikkat çekilmesi farklı bir benzeşimden fazla bir zihniyeti yansıtması bakımından son derece kıymetlidir. Münasebetiyle Papa’nın gerçekleştirdiği bu ziyaretin açık ve stratejik birtakım konular içerdiğini düşünmekteyiz: Birinci önceliğin Irak’taki Hristiyan ögelerin nüfuslarının azalması ve hasebiyle pek çok zorluklar yaşayan bu azınlığa dayanak verilmesi amaçlanmış görünmektedir. Her ne kadar Irak’taki Hristiyanlar Katolik olmasa ve ortalarında kimi teolojik farklılıklar bulunsa da Papa’nın kendisine biçtiği dinî misyon gereği bu türlü bir takviyesi verdiği kuşkusuzdur. Yüzde 6’lık nüfusun 300-400 bin civarına düşmesi, nüfusun “nüfuz” olduğu gerçeğinden hareketle Vatikan’ı endişelendiren siyasî ve teolojik bir dert olduğu görülmektedir. İkinci konu, özellikle seçilen ziyaret yerleridir. Bilhassa Kitab-ı Mukaddes’te bahsedilen Ninova, Hz. İbrahim’in doğum yeri kabul edilen Ur, Karakuş üzere kentler ziyaretlerinin arkasında teo-stratejik hedefler olduğu aşikârdır. En azından Hristiyanlık ismine kimlik kodlarını canlandırma, hatırlatma ve ortak hafızadaki yerini gündeme getirme planlarının olduğu anlaşılmaktadır. Hatırlatılmalı ki bu bölgeler İslam gelmeden evvel siyasi olarak Hristiyanlık egemenliğindeydi. Ayrıyeten Katolik Kilisesi’nin üçüncü bin yılda Hristiyanlaştırılması öngörülen yeni misyon davetleri dikkate alındığında bu bölgelerin ziyaretinin ne manaya geldiği daha net bir formda görülebilir.
Üçüncü konu olarak Papa’nın özellikle Necef ekolünü Kum ekolüne tercih etmesinin birtakım manaları vardır. İran yanlısı Şiilerin bu durumdan katiyen mutlu olmayacağı ortaya konsa da Irak’ta gerçek aktörün “Sistanî” olduğunun teyit edilmesi son derece değerli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. İran’ın ağır eforlarıyla klâsik aidiyetlerin tersine Türkiye’de bile Şiilerin Kum ekolüne intisapları ve ilgileri güçlendirilirken Irak’ta Necef ekolünü de Haşdi Şabi eliyle sonlandırdığı görülmektedir. Bilhassa Süleymani ve Mühendis’in ABD tarafından öldürülmelerinden sonra Irak Haşdi Şabi’sinde otorite boşlukları oluşmaya başlamışa benzemektedir. Çünkü İran, otoritesini bu ikisi eliyle rahatlıkla yürütüp mümkün isyanları bastırırken onların yokluğunda oluşan boşlukta Sistani taraftarlarının Haşdi Şabi’de otorite ve yetki talepleri iki Şii anlayışı yine karşı karşıya getirmişe benzemektedir. Geçtiğimiz günlerde tansiyonların Sistani bilgisinde yetkilendirilen bireyler tarafından da lisana getirilmesi enteresandır. Bu bir tarafıyla Şiiler ortasında ayrımı pekiştirme, kümeler ortası istikrarları bozarak mevcut rekabeti kızıştırma ve çatışmaya yer hazırlama üzere stratejik bir adım olarak da düşünülebilir. Dördüncü konu; Papa’nın 33. ziyaretinin Irak’ın içinde bulunduğu sıkıntı vakit ve koşullarda salgın, güvenlik ve zamanlama olumsuzluğunda gerçekleştirildiği düşünülürse sorunun yalnızca Irak’ın bölgesel ve memleketler arası statüsünün artması olarak okunmaması gerektiğini hatırlatmaktadır. Geçen haftalarda askerî üsse ve Erbil’e yapılan hücum ile Papa’nın bu ziyareti ortasında münasebet de kurulabilmektedir. Çizgileri sıklaştırma ismine yapılacak ittifak atağında Papa’nın siyasî ve dinî aktör olması elbette enteresan görünmektedir. Beşinci konu olarak Irak coğrafyasında uzun yıllar varlığını sürdüren radikal terör örgütlerine karşı etkin bir tutum alınması ihtimalidir. Her ne kadar şimdiki vakitte terör olayları sıklıkla eleştirilse de terörün sebepleri ortasında gösterilen haksızlık, işgal, zulüm vb. durumlara karşı Papa’nın etkin bir tavır alıp almayacağı yahut aksiyonda bulunup bulunmayacağı merak hususudur. Altıncı konu olarak Irak’ı birinci kere ziyaret eden Papa Francisco tarafından geliştirilen telaffuz global duruş ve algı idaresi açısından biçilmiş kaftan olarak durmaktadır. Zira Papa Francisco, teolojik mevzular ve dogmatik inançları savunmak yerine “doğru aksiyonun kıymetli olduğuna inanan” biri olarak öne çıkmaktadır. Papa’nın uygun niyet temennisi olarak lisana getireceği fikir ve duaların bu bağlamda pek bir manası olmayacaktır. Papa’nın Irak ziyaretinin somut takviye, kınama, hal alma, aktörleri yanlışsız alanda konuşlandırma ve Batı kamuoyuna net iletiler verme üzere temalarla yüklü olması, aksine bu ziyaretin hem bölgesel barış müsaade bir fırsat hem de Vatikan’ın misyonerlik faaliyetleri açısından bir tehdit (!) oluşturduğunu da göstermektedir. Yedinci konu olarak II. Vatikan Konsili kararları gereği Papa’nın aslî misyonunu unutmadan Irak’ta bütün topluluklara el uzatma teşebbüsü dikkat caziptir. Lakin Papa’nın yayımladığı iletide Türkçe’ye yer vermemiş olması sanki bir teo-stratejik plan mıdır? Çünkü nüfus ve “nüfuz” açısından Türkmenlerden çok daha az etnik ve dinî topluluklar gündeme alınıp ileti yayımlanırken bildirinin Türkçe yayınlanmamış olmasında Papalığın vizyonunda yeni bir ittifaka takviye olma niyeti mi vardır, doğrusu bilinmiyor.
Bu ziyaretin açıkça teo-stratejik kimi amaçlar gözetilerek jeo-stratejik uzanımlar üzerinden planlandığı anlaşılmaktadır. Bunun yanında Papa’nın bir İslam ülkesini ziyareti kimi açılardan yanlışsız bağlantıyı geliştirebilme ismine kıymetlidir. Zira papalar, insanlık tarihi boyunca Müslümanlar zulme uğradığında, yaşanan acı ve trajedilere -Bosna Savaşı’nda olduğu gibi- yalnızca kınamakla yetinmiş; lakin etnik ve dinî azınlık olarak Hristiyanların sorunları gündeme geldiğinde çok daha tesirli telaffuz, aksiyon ve davetlerle dünya kamuoyunu “Hıristiyan birliği” ismine ayağa kaldırmışlardır. “Kardeş” olarak ilan ettikleri toplumun bugünkü kaygılarının açlık, yoksulluk, terör, işsizlik, eğitimsizlik vs. olduğunu bilmem hatırlatmaya gerek var mıdır? Özellikle son günlerde Batı toplumlarında artan İslamofobik açıklama, tavır ve zıtlıklar dikkat caziptir. Bunun yanında Batılı emperyalist ülkelerce pek çok teknik ve askerî ekipmanla desteklenen DEAŞ üzere terör örgütleri üzerinden bütün Müslümanların potansiyel terörist algısıyla yaftalanmasının önüne pekâlâ Papa’nın “kardeşlik” bildirileri ile geçilebilir. Papa’nın Irak ziyaretinin bir öbür maksadı da diyalog faaliyetlerini geliştirmektir. Papa II. John Paul periyodundan beri bu telaffuzun “yaşamda diyalog” ismi altında çok uzunca bir vakittir dillendirildiği ve bugüne kadar dünyada akan gözyaşı, baskı, zulüm, çatışma ve savaşları sona erdirme konusunda somut bir teşebbüste bulunulmamasından ötürü “Vatikan diyalogları”nın pek de bir işe yaramadığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Ziyaret edilen yerlerde stratejik gaye ve etnik-dinî kümeler seçilerek “Yaratılanlar” ortasında öncelikler belirlenmesi, başta Papa olmak üzere Vatikan’ın diyalog bağlamında muhataplarına söylediği sözlerde samimi olmadığını ve mevcut siyasî-dinî konjonktür gereği bu cins telaffuzlarda bulunduklarını düşündürmektedir.
