Antalya’da Rölöve ve Anıtlar Müdürü, YİKOB Kültür Varlıkları Ünite Sorumlusu misyonlarında bulunan muhafaza ve onarım uzmanı Cemil Karabayram, Konya’nın Beyşehir ilçesine bağlıyken 1987’de ilçe olan Hüyük’teki Köşk Acem Nasuh Bey Mescidi’nden kaybolan ve en az 600 yıllık olduğu düşünülen mihrabı, 3 yıllık araştırmaları sonucunda Antalya’da buldu. Köşk köyünden Antalya’ya getirilen 600 yaşındaki mihrabı bulduktan sonra ilgili makamlara bilgi verdiğini kaydeden Karabayram, yaptığı paylaşımda, “3 yıldır gece gündüz demeden araştırdığım 600 yaşındaki mihrabın hiç ziyan görmemesi umut verici. Antalya’dan Konya’ya selam olsun” dedi.
Olayla ilgili Konya Valisi İbrahim Akın’a hitaben bilgi notu hazırlayan Cemil Karabayram, Antalya’nın Muratpaşa ilçesinde tarihi Kaleiçi’ndeki Tuzcular Mahallesi’nde bulunan bir halıcının iş yerindeki merdiven geçişine askılama aparatıyla montajı yapılan mihrabın, iş yeri sahibiyle yaptığı görüşme sonucu Konya’daki bir mescitten getirildiğini tabir ettiğini kaydetti.
1970’DEKİ TAMİRATTA MÜSAADESİZ ALINMIŞ
Karabayram, mihrabın nereden geldiği tarafında yaptığı araştırmalar ve tespitler kapsamında Konya Selçuk Üniversitesi Sanat Tarihi Kısmı’ndan emekli ve Konya’daki mescitler konusunda uzman sanat tarihçisi Dr. Yaşar Erdemir ile yaptığı görüşmeye ait şunları söyledi:
“Mihrabın, Tescilli Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescil edilen, Beylikler Devri 14’üncü yüzyıl yapısı olarak günümüze gelen, ahşap ve taş tekniğiyle periyodun bariz özeliklerini taşıyan Köşk Acem Nasuh Bey Mescidi’nin 1970 yılında yapılan tamiratı sırasında müsaadesiz alındığı düşünülüyor. Mihrabın, 1990 yılında Antalya’da bir iş yerine dekoratif emelli satıldığı yahut verildiği tespit edilmiştir.”
ZARAR GÖRMEDİĞİ DÜŞÜNÜLÜYOR
Mihrabın mevcut durum prestijiyle bir ziyan görmediğini, lakin öteki mimari kesimlerinin olup olmadığının bilinmediğini anlatan Karabayram, “Köşk Acem Nasuh Bey Mescidi’nin mihrabının yerinde olmaması bütünsel olarak yapı mimari biçimi üslubu incelendiğinde birebir devir eki olduğu görülmektedir. Tarihimizde değerli bir yeri olan ecdat emaneti, yadigarı mihrap merdiven geçişi değil, camimizin en değerli yapı elamanı olarak hak ettiği yeri bulmalıdır. İnanıyorum ki emaneti, mihrabı tekrar asli yerine kazandıracaksınız” dedi.
‘MİHRABI YENİLENMİŞ, ÖZGÜN DEĞİL’
Selçuk Üniversitesi’nde Sanat Tarihi Kısmı hocasıyken çalışmalarının Konya yöresindeki mescitler üzerine olduğunu belirten Dr. Yaşar Erdemir, “Bütün köylerdeki, ilçelerdeki, merkezdeki mescitlerin hepsini aşağı üst biliyorum. Bunların gereci, mihraplar, minberleri vesaire hepsini inceledim. Onlar içerisinde Köşk köyündeki caminin mihrabı eksikti, hala eksik. Yerini boş bırakmışlar. Yani bütün mescitlerde ister ahşap, ister taş ya da çini olsun, bütün mihraplar yerinde dururken, yalnızca Köşk köyünün mescidinin mihrabı yerinde yok. Ne olduğu konusunda da kimsenin bir bildiği de yok. Münasebetiyle bir yere oradan gitmiş olmalı. Minberi de yenilenmiş aslında, orjinal değil” sözlerini kullandı.
TAMİRAT SIRASINDA ALINMIŞ
Araştırmalarında Köşk Mescidi’ne ilişkin mihrap ve minberin yerinden alındığı ancak kimin aldığı ve nerede olduğunu bilmediklerini belirten Dr. Erdemir, “Belli ki bir tadilat, tamirat sırasında alınmış. Yoksa sağlamken, ibadete açıkken oradan alınıp, çalınıp götürülmesi sıkıntı. Ben 1980’li yıllardan sonra o çevreyi araştırdım, çalıştım. O vakit da yoktu o mihrap. 81-82’de gittim oralara dolaştım, o vakitlerde mihrap yerinde yoktu. Antalya’da bir yerde bulunmuş, Cemil Bey, fotoğraflarını gönderdi bana. Olsa olsa bu mihrap bu mescide ilişkin olabilir diye düşündük. Bu türlü bir eser bir ecdat yadigarı değil mi? Manevi bedeli olan bizim kutsal ibadetlerimize ilişkin bir modülün bu türlü rastgele yerlerde sergilenmesi ya da teşhir edilmesi, kendisine layık olmayan bir ortamda bulunması da biraz ıstırap verici. Arkadaşımız sağ olsun bu hususta hassas davrandı” diye konuştu.
Dr. Erdemir, şunları söyledi:
“Gelecek kuşaklara ulaştırılması, korunması da ulusal vazifemizdir. Köylülerin söylediğine nazaran, mihrapla minber yerlerinden bir arada alınmış. Konya yöresinde tek yeri boş olan mihrap da bu mihrap, Köşk köyünün mihrabı. Köşk Mescidi de ahşap bir cami. Bütün tavan sistemi, takviye sistemi büsbütün ahşap. Mihrabının da ahşaptan olması mümkün. Eşrefoğlu Mescidi’ni bilirsiniz, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. O devir Kültür ve Turizm Bakanlığı adına alan başkanlığı vazifesini de ben yaptım. Hasebiyle Eşrefoğlu geleneğini sürdüren bu yöredeki en eski mescitlerden biridir Köşk Mescidi. Muhtemelen 14 ya da 15’inci yüzyıla tarihleyebileceğimiz bir eser. Nereden bakarsanız bakın 6 asrın üstünde geçmişi olan bir cami. O bakımdan bu türlü bir yapıtın bir kesiminin yerine konması kesinlikle hoş olacaktır.”
Süreçle ilgili başlatılan inceleme sonunda mihrabın ilişkin olduğu yere götürülmesi bekleniyor.
YAĞMALANAN TARİHİ YAPITLARI DAHA ÖNCEDE BULDU
Diğer yandan Cemil Karabayram, Akseki, Ormana, İbradı ve Sarıhacılar bölgelerinde sahipleri diğer kentte yaşayan ve boş olan tarihi konutlardan yağmalandığı düşünülen tarihi yapıtların satışının yapıldığı bir iş yerini belirlemişti. Bir ihbar üzerine Manavgat ilçesinde kara yolunda inceleme yaptığı mobilya dekorasyon firmasında çok sayıda tarihi yapıtla karşılaşan Karabayram, Roma periyoduna ilişkin 1500 yıllık olduğu belirtilen sütun başlıkları ve özel işlenmiş taşları görüntülemişti. Akseki bölgesindeki tarihi konutlar içerisinden yağmalandığı belirtilen çok sayıda Osmanlı ve Selçuklu periyotlarına ilişkin meskenlere ilişkin kapı, pencere, dolap, kilim üzere tarihi niteliği bulunan materyalleri de görüntüleyen Karabayram’ın ilgili makamlara yaptığı müracaat sonucunda tüm tarihi yapıtlara el konulmuş ve tek tek belgelenen eserler Side Arkeoloji Müzesi’ne kaldırılmıştı. Ayrıyeten iş yeri sahibi hakkında da Manavgat Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2863 sayılı kanun kapsamında soruşturma başlatılmıştı.
