O ağrı kesici otizme sebep oluyor mu? Trump’ın argümanı tıp dünyasını karıştırdı açıklamalar peş peşe geldi
Uzmanlara nazaran otizmin gelişiminde genetik faktörler büyük rol oynuyor. Bunun yanı sıra ebeveyn yaşı, erken doğum, gebelik öncesi ilaçlar, çevresel kimyasallar yahut enfeksiyonlara maruz kalma üzere çevresel etkenler de araştırılıyor. İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nden epidemiyoloji doçenti Renee Gardner, “Hamilelik sırasında yaşananların nörogelişimi etkilemesi yeni ya da tuhaf bir fikir değil. Genetik faktörlerin güçlü olduğunu biliyoruz lakin etraf de bu eğilimlerle etkileşime giriyor” dedi.
1950’lerden bu yana kullanılan parasetamol, gebelikte doktorların birinci önerdiği ağrı kesici olarak kabul ediliyor. Son yıllarda birtakım çalışmalar, hamilelikte parasetamol kullanan annelerin otizmli çocuk sahibi olma ihtimalinin az da olsa arttığını ileri sürdü. Fakat bu bulgular, nedensel bir bağlantıyı kanıtlamıyor. İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) da parasetamolün otizme yol açtığına dair hiçbir delil bulunmadığını açıkladı.
2,4 milyon çocuk üzerinden yapılan araştırma
Gardner ve grubunun yürüttüğü kapsamlı bir araştırmada, 1995-2019 yılları ortasında İsveç’te doğan 2,4 milyon çocuğun sıhhat kayıtları incelendi. Çalışmada, hamileliği boyunca parasetamol kullanan bayanların çocuklarında otizm oranı %1,5 iken, kullanmayanlarda bu oran %1,3 olarak belirlendi.
Fakat kardeşler ortasında yapılan karşılaştırmalarda bu fark büsbütün ortadan kalktı. Gardner, “Otizm riskini artıran birtakım genetik yatkınlıklar, bağışıklık reaksiyonu ve ağrı algısıyla bağlı olabilir. Bunlar tıpkı vakitte parasetamol kullanımını da artırabilir” değerlendirmesini yaptı. Araştırmacılar, ilacın otizme neden olduğuna dair delil bulunmadığı sonucuna vardı.
Otizm tanılarındaki artışın nedeni ne?
Geçmişte 10 binde 4-6 çocuk otizm tanısı alırken, günümüzde bu oran ülkelere nazaran %1 ila %3 ortasında değişiyor. ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. bu durumu “salgın” olarak nitelese de uzmanlara nazaran teşhis usullerindeki gelişmeler, farkındalık ve daha geniş teşhis kriterleri nedeniyle sayılar arttı. Aston Üniversitesi’nden Prof. Gina Rippon, “Artış üzere görünen şey aslında teşhis kapsamının genişlemesi” sözlerini kullandı.
“Hamile bayanları riskli bir güvensizlik anlatısı bekliyor”
Gardner, “Trump’ın hamilelikte parasetamol kullanılmamasında sakınca olmadığını öne sürmesi hakikat değil. Tedavi edilmeyen yüksek ateşin önemli sıhhat riskleri var” ikazında bulundu. Uzmanlara nazaran yanlış yönlendirmeler sırf anne adaylarının sıhhatini değil, tıp kurumlarına olan itimadı de zedeliyor.
Kadın sıhhati uzmanı Prof. Sarah Hawkes, “Hamile bayanlar zati doğrulanmamış bilgilerle kuşatılmış durumda. Bu şekil telaffuzlar, bilhassa gebelikte tehlikeli bir güvensizlik anlatısını besliyor” dedi.
Liverpool Üniversitesi’nden Prof. Shakila Thangaratinam da bu savların anne adaylarını daha dertli hale getirebileceğini vurguladı. Bayan doğum uzmanı Kağan Kocatepe ise, “Anne adaylarını etkilemek çok kolay. Söylenen her şeyin kesinlikle ruhsal bir karşılığı oluyor ve bazen uzun müddet devam ediyor. Bu yüzden sözler çok dikkatli seçilmeli” diye konuştu.
DSÖ: “Kanıt yok, doktor tavsiyesi esas alınmalı”
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) de Trump’ın kelamlarının akabinde açıklama yaptı. Genel Yönetici Tedros Adhanom Ghebreyesus, parasetamolün gebelikte kullanımının otizme yol açtığını gösteren hiçbir bilimsel ispat bulunmadığını belirtti. Ghebreyesus, “Kadınlar, ferdi sıhhat durumlarını pahalandıran tabiplerin tavsiyelerine uymaya devam etmelidir. Gebelikte bilhassa birinci üç ayda tüm ilaçlar dikkatle ve uzman teklifiyle kullanılmalıdır” sözlerini kullandı.
