Dua öncesinde Müslüman, ruhen ve bedenen duaya hazır hâle gelmeli, mümkünse abdest alıp kıbleye dönmelidir. Ayet ve hadislerde hayvanın, Allah’ın ismi anılarak kesilmesi, Besmele ile yenilip içilmesi, Allah’ın ismi ve Eûzü çekerek Kur’ân okunması emredilir. Dua da bir ibadet olduğuna nazaran, duaya da Eûzü ve Besmele çekerek başlanmalı, sonra Allah’a hamd ve Peygamberimiz’e salât ve selâm getirilmelidir. Peygamberimiz duaya, “Yücelerin büyüğü ve bağışlayıcı olan Rabbim’i, bütün noksanlıklardan tenzih ederim” diyerek başlamış ve şöyle buyurmuştur: “Biriniz dua ettiği vakit, Allah’a hamd ve övgü ile başlasın, sonra Peygamber’e salât etsin, sonra dilediği duayı yapsın.”
Günah işleyen, haramlardan uzak durmayan bir kulun duası kabul edilmeye lâyık değildir. Peygamberimiz’in şu hadisi çok dikkat caziptir: “Allah yolunda seferler yapmış, üstü başı tozlanmış bir adam, ellerini semaya kaldırarak, ‘Ya Rabbi’ ‘Ya Rabbi’ diye dua ediyor, yalvarıyor. Hâlbuki yediği haram, içtiği haram, giydiği haram, besini haramdır. Bu türlü birisinin duası nasıl kabul olur?”
Bu prestijle mümin, duaya başlamadan evvel günahlarını itiraf edip ihlâs ile Allah’a tövbe etmeli ve O’ndan af ve mağfiret dilemelidir.
Peygamber Efendimiz (sav), dua ettiği vakit koltuk altları görünecek kadar ellerini semaya kaldırmıştır. Ayrıyeten Allah Resulü’nün duada parmaklarını omuz hizasına kadar kaldırdığı da rivayet edilmiştir. Hz. Ömer’in rivayet ettiği şu hadis-i şerif de dua sonunda ellerin yüze sürülmesi gerektiğinin bir kanıtıdır: “Hz. Peygamber duada ellerini semaya kaldırdığında yüzüne sürmeden indirmezdi.”
Yüce Allah Kur’an’da; “En hoş isimler Allah’ındır. O hâlde O’na o hoş isimler ile dua edin” manasındaki ayeti ile kendisine, esmâ-i hüsnâ ile dua edilmesini ister. “De ki: İster Allah diye dua edin, ister Rahman diye dua edin, hangisiyle dua ederseniz (edin) en hoş isimler O’nundur” manasındaki ayet ile “Allah”, “Rahman” isimleri ya da başka isimlerinden biri ile dua edilebileceğini bildirir. Hem Kur’an’da hem de hadislerdeki dua örneklerinde bunu görürüz.
Dua, her vakit ve her yerde yapılabilir. Bununla birlikte Arife Günü ve geceleri, Ramazan ayı, cuma ve bayram gün ve geceleri, seher vakitleri, gecenin üçte ikisi, sabah ve akşam vakitleri, ezan ile kamet ortasında, secdede ve namaz ardından yapılan duaların kabul edileceği ile ilgili hadisler vardır. Meselâ Kur’an’da akşam ve sabah dua edilmesine işaret edilir. Ayrıyeten Kur’an’da muttakiler, seher vakitlerinde Allah’tan bağışlanma dileyen şahıslar olarak tanımlanır.
Dil ile dua cümlelerini söylerken, zihin diğer kanılara dalmamalı; insan, bütün varlığı ile Allah’a yönelmeli, bilerek ve isteyerek, ihlâs ve içtenlikle dua etmelidir. “Kâfirlerin güzeline gitmese de siz, dini yalnız Allah’a hâlis kılarak O’na dua edin” manasındaki ayet ile, “Biliniz ki, Allah gafil bir kalpten gelen duayı kabul etmez” manasındaki hadis, duanın ihlâslı ve şuurlu yapılması gerektiğini söz eder.
Yüce Allah’ın hoş isimlerinden biri “semî’u’d-dua (duaları işiten, kabul eden)” dır. Bu prestijle mümin, dualarını Allah’ın kabul edeceğine inanarak yapmalıdır. Gerçekten Peygamberimiz (sav), “Kabul edileceğine kesin bir biçimde inanarak Allah’a dua edin” tavsiyesinde bulunmuş ve şöyle buyurmuştur: “Biriniz, dua ettiği vakit, isteğinde azimli olsun (Talebini kesin olarak lisana getirsin). ‘Allah’ım! Dilersen bana ver’ demesin. Zira Allah’ı zorlayacak rastgele bir güç yoktur.”
Bağırıp çağırarak, yüksek ses ve riya ile değil yalvararak ve kısık bir sesle dua edilmesi, Allah ve Peygamber’in buyruğudur: “Rabbiniz’e yalvararak ve içten dua edin. Zira O, haddi aşanları sevmez.” (Araf-55)
Sahabeden Ebu Musa el-Eş’arî der ki: “Allah Resûlü ile birlikte bulunduğumuz bir seferde, doruklara çıktıkça, derelere indikçe yüksek sesle tekbir ve tehlil getiriyorduk. Bunun üzerine Hz. Peygamber şöyle buyurdu: ‘Ey İnsanlar! Kendinizi yormayınız. Zira sizler sağır ve uzaktaki birine değil, her an sizinle olan, her şeyi duyan Allah’a dua ediyorsunuz.”
Duayı sessizce ve yalvararak yapmak, ihlâsın gereğidir. Yüksek sesle yapılan duaya riya karışabilir.
Mümin, Ulu Allah’tan isteğinde ısrarlı olmalı, isteğim yerine gelmedi diye duadan vazgeçmemelidir. Sahabeden Abdullah ibn Mes’ûd, “Peygamberimiz (sav) dua ettiği vakit üç sefer tekrar eder ve bir şey istediği vakit tekrar üç sefer tekrar ederdi” demiştir.
Peygamberimiz Efendimiz; “Rabbime dua ettim de kabul edilmedi, diyerek ivedi etmediğiniz sürece Allah dualarınızı kabul eder” manasındaki hadisi ile ısrarla dua edilmesini tavsiye etmiştir.
Dua ettikten sonra sonucu Allah’a havale etmek gerekir. Allah, kulunun istediğini çabucak verebileceği üzere, daha sonra da verebilir yahut kulun isteği, kendisi için güzel değildir, ona daha güzel olanı verir yahut mükâfatını ahirete bırakır.
İnsan, dua ederken, Allah’a karşı hürmet ve O’nun azabından dehşet içinde bulunmalı, tıpkı vakitte istekli ve ümitli olmalıdır. Şanlı Allah şu ayet-i kerimelerde ümit ve endişe içinde dua edenleri övmektedir: “Korkarak ve umarak O’na dua edin. Kesinlikle ki Allah’ın rahmeti, kelamını ve işini en yeterli bir formda yapan müminlere yakındır.” (A’râf, 56)
“Onlar (müminler); korkarak ve ümit ederek Rablerine ibadet etmek için yataklarından kalkarlar. Rablerine dua ederler ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden de Allah için harcarlar.” (Secde, 16)
İşlenmesi ve istenmesi dinimizce günah sayılan bahislerde dua edilmemelidir. Zira bu cins dualar kabule şayan olmaz. Peygamberimiz (sav), şöyle buyurmuştur: “Kul, günah talep etmedikçe yahut sıla-i rahmin kopmasını istemedikçe duası icabet görmeye (kabul edilmeye) devam eder.”
Duada haddi aşmak, duanın yöntem ve adabına uymamaktır; istenmeyecek şeyleri istemek, dinen haram ve yasak olan şeyleri talep etmektir; yüksek sesle, bağıra bağıra dua etmektir. Sebeplere yapışmadan zafer kazanmayı yahut çalışmadan güçlü olmayı istemek yahut günah işlemeye ısrarla devam ettiği hâlde Allah’tan isteklerde bulunmak da duada haddi aşmaktır. Duada haydi aşmak ise duanın kabul edilmemesinin sebebidir.
Her insan bir kaygıya, bir meşakkate, bir belaya uğradığı vakit Allah’a sığınır, O’na dua eder. Bu türlü zahmetli vakitlerde gönüller bütünüyle Allah’a açılır, içtenlikle ve candan dua edilir. Allah da bu duaları kabul eder. Zahmetli vakitlerde yapılan duanın geri çevrilmeyeceği hadiste bildirilmekle birlikte yalnızca darlıkta, zahmette yahut bir dehşet, kaza ve felâketle karşı karşıya gelindiği vakit değil, varlıklı ve sağlıklı vakitlerde, huzur ve rahatlığın karar sürdüğü anlarda da dua edilmelidir. Kişi düşünceye, darlığa ve zorluğa karşı sabır ve dua ile ayakta kalmaya çalıştığı üzere, nimetlere kavuşması durumunda da şükredip dua etmelidir. Şu ayet ve hadisler insanın her iki durumda da dua etmesi gerektiğini vurgular: “İnsana bir ziyan dokundu mu, çabucak samimiyetle Rabbine yönelerek O’na dua eder. Sonra (Rabbi) ona kendisinden bir nimet verdi mi; evvelden O’na yaptığı duayı unutur.” (Zümer, 8)
“İnsana bir nimet verdik mi yüz çevirir; yan çizer. Ona bir şer dokundu mu yalvarıp durur.” (Fussılet, 51)
Dua, yalnızca Allah’a yapılmalı, ortaya öbür ortacılar sokulmamalıdır. Her namazda okuduğumuz Fatiha Suresi’nde, “Sadece Sana ibadet eder, yalnızca Senden yardım dileriz” diyerek bunu lisana getiririz. Ayrıyeten yalnız Allah’a dua edilmesi gerektiği şu ayetlerde tabir edilmektedir: “Öyle ise sakın Allah ile birlikte diğer bir ilaha yalvarma, sonra azaba uğrayanlardan olursun.” (Şuarâ, 213)
Duanın sonunda “Amin” ve “Ya Rabbi! Duamı kabul et” denilmelidir. “Biriniz ‘âmin’ dediği vakit gökteki bir melek de ‘âmin’ der. İkisinden biri başkasının ‘âmin’ demesine denk gelirse o kişinin geçmiş günahları bağışlanır” manasındaki hadis, dua sonunda “âmin” demenin ehemmiyetini ortaya koymaktadır. Yeniden duanın sonunda Peygamberimiz’e salât ve selâm getirilmeli ve Kur’ân’ın birinci mühleti olan Fatiha mühleti okunmalıdır. Fatiha’yı okuyan kimsenin duası kabul olur. Bir kutsî hadiste Büyük Allah, şöyle buyurmuştur: “Fatiha’yı kendim ile kulum ortasında ikiye böldüm: Yarısı benim, yarısı da kulumundur. Kulumun istediği hakkıdır, kendisine verilecektir.”
(Bu yazı, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın “Din Vazifelisi Rehberi” isimli kitabının dua kısmından derlenerek hazırlanmıştır.)
