Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi, pladis ve GODIVA Yönetim Kurulu Lideri Murat Ülker, şahsî internet sitesinde Rönesans’tan açık hava müzesi kentlere başlıklı yazısını yayımladı. İşte Murat Ülker’in dikkat çeken o yazısı…
Bu yaz çeşitli vesilelerle sıklıkla İtalya’ya gittim. İtalyanları tanırdım; huylarını, ticaretlerini, teknolojik kapasitelerini bilirdim. Lakin bu sefer birinci kere 1968’de muttali olduğum üzere biraz da toplumsal etraf, kültür ve sanat ile ilgiliydim. Turistler için bir öbür İtalya dizayn edilmiş ve bu İtalyan halkının günlük hayatlarının, toplumsal yaşantılarının içinde yer alıyor. Böylece İtalyan sanat ve kültürü dünyayı etkiliyor, hatta domine ediyor; bunun GSMH’ye tesiri de yüksek ölçüde olumlu oluyor.
Şimdi Floransa’dan başlayarak Venedik, Pisa ve Bologna’yı ziyaret edeceğiz. Floransa muktedir bir ailenin mirasını koruyan bu kent bugün adeta bir açık hava müzesi, tıpkı Bologna, Pisa gibi…
Floransa, Rönesans’ın fikir ve estetikle en çok harmanlandığı kent olmuştur. Medici ailesinin gölgesinde bankerler, zanaatkârlar ve düşünürler bir ortaya geldi. Sokaklar fikirlerin ve sanatın akışıyla doldu. Bu kentte yürürken, her köşe başında bir sanatkarın izini bulabilirsiniz. Floransa, bir kentin ötesine geçerek; Rönesans’ı görebileceğiniz büyük bir açık hava müzesidir, dersek abartmış olmayız.
Santa Maria del Fiore, Floransa’nın tam kalbinde yükseliyor. Kubbesi, asırlarca tamamlanmayı bekleyen bir hayaldi. Brunelleschi, Roma’daki antik yapılardan aldığı ilhamla bu hayali gerçeğe dönüştürdü.
Çift kabuklu yapı, sekiz büyük kaburga ve spiral tuğla dizilimi, o devirde ihtilal niteliğindeydi. Bugün kubbenin altına girip üst baktığınızda, mühendisliğin ve sanatın nasıl bir ahenk yarattığını deneyimleyebilirsiniz.
Palazzo Vecchio, Floransa’nın politik gücünün bir simgesiydi. Keskin çizgileri ve kalın taş duvarları, kentin uzun müddet süren güç uğraşlarını yansıtıyordu. Palazzo Medici Riccardi ise daha yumuşak çizgileriyle Floransa sokaklarına farklı bir estetik anlayış getirdi.
Ponte Vecchio, Arno Irmağı üzerindeki en eski köprülerden biri. Üzerindeki kuyumcu dükkanları, ticaretin ve sanatın nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. Güneşin batışında görüntüsü ise nitekim güzel.
Piazza della Signoria, Floransa’da güya bir açık hava galerisidir. Michelangelo’nun David’i burada bir vakitler Cumhuriyet’in gücünü simgeliyordu. Donatello’nun Judith ve Holofernes’i ise siyasetin sert yüzünü anlatıyor.
Santa Maria Novella ve Santa Croce’nin cepheleri, fresklerle bezenmiş. Bu yapılar, eski vakitten beri adet olan dini binaların bir sanat yapıtı titizliğiyle ele alındığını gösteriyor.
Uffizi Galerisi, Medici’lerin koleksiyonunu saklamak için inşa edilmişti. Kapılarını halka açtığında, sanat birinci defa yalnızca soyluların değil herkesin erişebileceği bir şey haline geldi. Bence bu çok önemli ve benim de benimsediğim bir prensiptir. Biliyorsunuz bizde MEMNUN ET MEMNUN OL İDEOLOJİMİZ mucibince tüm sanat yapıtlarımız ofislerimizde çalışanlarımızın isteği üzere kendi çalışma alanlarında sergilenmektedir. Hatta ben bunu bir tarzla tüm Ülker Dostlarını kapsayacak biçimde genişletmek istiyorum.
Medici bahçeleri ve Floransa’daki akademiler, devrin düşünürleri ve sanatkarları için bir buluşma noktasıydı. Kent, bilgi ve estetiğin birlikte üretildiği bir merkezdi.
Ben bir yemek için yahut sadece görmek için seyahat eden birisi değilim. Kesinlikle bir sebebim olmalı ticari, ailevi, kültürel… İşte Floransa’ya da sayın Stefano Ricci’yi ziyarete gitmiştik; başarılı bir erkek giysi markası meydana getirmiş, saygın bir iş adamı ve mutlu bir aile reisi kendisi. Arkadaşlarla işini gezdik, konutunda yattık, hobilerini öğrendik. Uygun anlaştık, keyifli olduk.
Venedik, Rönesans’ı kendine has bir estetikle yaşadı. Kanallar, taş köprüler ve suyun üzerinde yüzen gondollar, kenti zati başlı başına bir tabloya dönüştürüyordu. Ticaretin getirdiği zenginlik, sanatın her alanda hissedilmesini sağladı. Saraylardan atölyelere, meydanlardan kiliselere kadar her yerde ışık ve renk oyunları vardı.
Burada yürüyen biri, kanalların kıyısında ilerlerken cephelerdeki mozaikleri ve kemerleri görebilir. Venedik, Doğu ile Batı’nın buluştuğu bu özgün atmosferi sanatına da yansıttı.
San Marco Meydanı, Venedik’in kalbinde yer alıyor. Kuşatıcı kemerleri ve ince sütunlarıyla San Marco Bazilikası karşısında büyülenmemek elde değil. Güneş ışığı cephedeki altınları farklı saatlerde farklı tonlara büründürüyor.
Palazzo Ducale, Büyük Kanal’ın kenarında yükselen bir zarafet anıtı. Gotik kemerleri ve taş personelliği, suyun üzerinde yansıyan bir desen üzere görünüyor. İç yerlerde Titian ve Veronese’in yapıtları, sarayın gösterişine farklı bir derinlik katıyor.
Palazzo Ducale, Büyük Kanal’ın kenarında yükselen bir zarafet anıtı. Gotik kemerleri ve taş personelliği, suyun üzerinde yansıyan bir desen üzere görünüyor. İç yerlerde Titian ve Veronese’in yapıtları, sarayın gösterişine başka bir derinlik katıyor.
Venedik’te günlük hayat da kanallarda sürüyor. Polis, itfaiye, sıhhat, paklık vb kamu hizmetleri, inşaat işleri ve natürel taksi teknelerle karşılanıyor. Hiç alışık olmadığımız şeyler ancak enteresan çok.
Venedik’te hayat turistlere nazaran uyarlanmış ve herkes buna alışık görünüyor. Mesela operaya gittik. Verdi’nin Attila Operası, yerli var mıydı yoksa herkes mi turistti bilemedim. Ancak tek dekorla tüm opera bitti. Esasen bayan baş aktris yani prima donna haricinde tüm oyuncular tek kostümle baştan sona oynadılar. Ben bir orta dalmışım, hayret onca gürültüye rağmen…
Yine de tecrübe nitekim çok özeldi. Zira Attila, Giuseppe Verdi’nin erken devir yapıtlarından biri ve birinci defa 1846’da Venedik’te, La Fenice’de sahnelenmiş. Yani ben aslında doğduğu kentte, kendi topraklarında bu operayı izleme talihini yakaladım. Kıssa Hun İmparatoru Attila’nın Roma İmparatorluğunun beşiği olan İtalya’yı fethetme isteğini anlatıyor. Operayı izlerken bir yandan internetten librettosunu takip etme fırsatım oldu ve bilhassa Roma generali Ezio’nun Attila’ya karşı söylediği o meşhur kelam sahnede adeta yankılandı: “Sen kainatın geri kalanını al, İtalya bana kalsın” (Avrai tu l’universo, resta l’Italia a me). Odabella’nın intikam aryaları, Attila’nın görkemli sahne girişleri ve koroların neredeyse savaş narası üzere yükselişleriyle eser baştan sona bir kahramanlık ve özgürlük kıssası üzereydi. Benim için bu akşam yalnızca bir opera değil, tarihle, müzikle ve bir ulusun hisleriyle tıpkı anda bağ kurduğum bir tecrübe oldu. Venedik’te Attila’yı izlemek, sanatın yani müziğin hem sanatın hem de kolektif hislerin taşıyıcısı olduğunu bana çok güçlü bir formda hissettirdi; çok başarılı ve verimli bir yapımdı, maliyet, dekor, oyuncu açısından… Artık bir de başımıza sanat eleştirmeni mi kesildin, diyeceksiniz, haklısınız, ancak dillendirmeden duramadım. Tüm sahnelerde birkaç çalıdan ibaret daima tıpkı dekor, fettan kızımız Odabella hariç herkesin pespaye, herhalde Hunlar barbar oldukları için, kıyafetleri hatta Attilla ve General Ezio’nun daima tıpkı kıyafetle operayı tamamlaması ve daha niceleri…
Kıyaslıyorum da gençken, Taksim’de eski binasında gittiğim Cadı Kazanı Opereti ile, hafızam beni yanıltmıyorsa mükemmeldi bizdeki sahne ve dekor… Lakin sonra yangın uzun vakit akim bıraktı orayı.
Bu ortada operanın kıssasına değinmişken bir efsaneden de bahsetmek isterim. Bahsedilen efsaneye nazaran, Venedik’i bu operada bahsi geçen Attila’dan kaçanların kurduğu söyleniyor. Rivayet odur ki, 5. yüzyılda Hun İmparatoru Attila, İtalya’yı fethetmek için ordusuyla ilerliyordu. Kentler bir bir düşerken beşerler, onun gazabından kaçabilmek için Adriyatik kıyısındaki ırmaklar ve lagünlerdeki gizemli adacıklara sığınıyor. Beşerler burada küçük topluluklar kuruyor ve vakitle bu adalar birleşerek bugünkü Venedik kentine dönüşüyor. Venedik’in kuruluş öyküsü olarak halk ortasında bu efsaneyle anlatılsa da tarihi ve arkeolojik bulgular aslında kentin oluşumunun çok daha uzun bir süreçte gerçekleştiğini gösteriyor. Kim bilir? Büsbütün gerçek olmasa da insan bazen bir şeye inanmak istiyor; yani Attila operasının sahneleri Venedik’in tarihini, insanın yüreğini, direncini ve özgürlük isteğini gözler önüne sererek tarih ve sanatın birleştiği o anı unutulmaz kılmak mı istiyor.
Venedik ziyaretimizin bir diğer önemli durağı sanatkarımız Ahmet Güneştekin’in yeni aldığı, atölye ve kalıcı stant olarak düzenlemek istediği Palazzo Gradenigo’yu görmekti. Harikaydı, çok tebrik ediyorum; yeri dar gelsin inşallah.
Daha evvelki blog yazımda “Tüm yollar Roma’ya mı çıkar?” diye sormuştum; zira Roma, tarih boyunca yalnızca İtalya’nın değil, tıpkı vakitte dünyanın da sanat ve kültür merkezlerinden biri olmuş bir kenttir. Yani tıpkı antik Roma yollarının tüm İtalya’yı birbirine bağladığı üzere, sanat da farklı periyotları ve coğrafyaları birbirine bağlıyor. Bu bağlamda, Roma’daki Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea, İtalya’nın en kapsamlı çağdaş ve çağdaş sanat koleksiyonuna mesken sahipliği yaparak sürdürmeye devam ediyor.
1883 yılında dönemin bakanı Guido Baccelli’nin girişimiyle kurulan müzenin bugünkü binası, 1911–1915 yıllarında Cesare Bazzani tarafından tasarlanıp inşa edildi. Bazzani’nin anıtsal yapısı; cephede Ermenegildo Luppi, Adolfo Laurenti ve Giovanni Prini’nin kabartmaları ve Adolfo Pantaresi ile Albino Candoni’nin bronz figürleriyle bezelidir. Güvenlik nedeniyle uzun mühlet kapalı kaldıktan sonra 2018’de tekrar kullanıma açılan bu yapı, müzenin çağdaş yüzünü oluşturuyor.
Galleria Nazionale’nin mimarisi, periyodunun klasik anıtsallığını çağdaş yorumlarla harmanlıyor. Kalın sütunlar ve geniş giriş cephesiyle, sanatın kamusal bir alan olduğunu vurgularken; heykellerle bezenmiş dış yüzeyi, binanın bir stant alanı üzere algılanmasını sağlıyor. Müze yapısı, sadece bir sanat koleksiyonunu değil, tıpkı vakitte Roma’nın değişen mimari anlayışını yansıtıyor.
19. ve 20. yüzyılın değerli sanatkarlarının yapıtlarına konut sahipliği yapan müze, bu yıl değerli sanatkarımız Ahmet Güneştekin’in “Yoktunuz / Eravate Assenti” standıyla farklı bir kıssa ile kapılarını araladı. Sanatkarımızın ferdî standından Yıldız Holding sponsorluğu ile müze koleksiyonuna bağışladığı iki yapıtın daimi sergileneceğinin duyurulması da bizler için başka bir iftihar vesilesi oldu doğal.
Müzenin dış mimarisine değinmişken, iç yerde yer alan “Yoktunuz” standına de değinmeden geçemem. Müzede geçirdiğim müddet boyunca sırf çağdaş sanatın evrimine tanıklık etmekle kalmadım, birebir vakitte her bir yapıtın gerisinde yatan derin manaları hissetmek imkanı buldum. Güneştekin bu standında, savaş, yoksulluk ve dışlanmışlık üzere üniversal temaları yalnızca görsel olarak değil, duyusal bir biçimde, bilhassa “Picco di Memoria” (Hafıza Tepesi) isimli yapıtında aktarıyor.
Pisa, Rönesans’ın kalabalık sanat atölyelerinden çok, mermerden meydanları ve akademik havasıyla öne çıkan bir kent. Arno Irmağı kıyısında sakin bir estetik yayan Pisa, Galileo Galilei’nin doğduğu yer olmasıyla da bilim tarihine iz bıraktı.
Piazza dei Miracoli, beyaz mermerden yapılmış yapılarıyla göz alıyor. Eğik Kule, Katedral ve Baptistery yan yana geldiğinde ortaya çıkan ahenk, Rönesans’ın taş üzerindeki inceliğini yansıtıyor.
Eğik Kule, imalat esnasındaki küçük bir yanılgının nasıl şık bir simgeye dönüşebileceğinin canlı ispatı olmuş. Lakin aslında görebiliyorsunuz açıkça çıplak gözle baktığınızda inşaat esnasında bir yana eğilen kulenin üçüncü kattan sonra dengeyi kuracak halde daha dik yani başka tarafa meyilli inşa edildiğini… Bu eğik kule ince kemerleri, silindirik gövdesi ve ayrıntılı mermer işçiliğiyle, hiç kuşkusuz meydanın en dikkat cazibeli kesimi.
Galileo Galilei Pisa’da doğdu ve gençliğinde Pisa Üniversitesi’nde eğitim gördü. Burada geçirdiği yıllar, onun tabiat maddelerine olan ilgisini besledi. Eğik Kule üzerinde deneyler yaptığına dair kıssalar anlatılıyor.
