Yaratıcımızın bizleri birinci olarak “oku” buyruğuyla görevlendirdiği bir dünyaya gözlerimizi açtık. Anne kucağında biraz serpilince, öğretmen kollarına gönderildik. Başta anlamsız gelen biçimler birinci sefer harf oldu, mana kazandı bizim için. Okul sıralarına oturmadan okumayı sökenler de vardır elbette ortamızda ancak okulun birinci gün heyecanını her birimiz yaşadık. Bu heyecanı her devir kendine mahsus yaşamış. Mesela Osmanlı periyodunda çocuklar okul hayatına “Bed-i Besmele” merasimi yani halk ortasında bilinen ismiyle “Âmin Alayı” üzere merasimlerle hazırlanırmış. Türk edebiyatının mihenk taşlarından Halide Edip Adıvar, Yahya Kemal ve Hasan Ali Yücel de bu merasimle okula başladıklarını anılarında anlatıyorlar. Günümüzde tahminen “Bed-i Besmele” üzere unutulmaz bir merasimler düzenlenmiyor. Tekrar de minik kalpler bu birinci heyecanı unutmuyor. Bizler Yeni Şafak Kitap eki olarak istedik ki ortadan kaç yıl geçmiş olursa olsun heyecanla sınıfa atılan birinci adımı, okunan o birinci heceyi ve neler hissettirdiğini bir defa de günümüz yazarlarıyla hatırlayalım. Onlarla birinci okul günlerini, kimin yolcu ettiğini, sınıfta tahta sıralara oturduğunda neler hissettiğini, okuduğu birinci kitapları, okul kütüphanelerini ve o günlerin bügünkü muharrir kimliklerine tesirlerini konuşalım. Kalemini beğeniyle takip ettiğimiz muharrirler; Adnan Özer, Ali Haydar Haksal, Ali Sürmelioğlu, Dursun Gürlek, Emin Gürdamur, Funda Özsoy, Gülşen Funda, İnanç Adıgüzel, Güzide Ertürk, Hasan Aycın ve Naime Erkovan Yeni Şafak Kitap okuyucuları için ilkokul günlerini anlattılar.
Okula başladığım birinci günü hatırlamıyorum, yalnız okul konutumuza yakın olmasına karşın merhum annemin istat götürdüğünü hatırlıyorum. Sınıfa girip tahta sıraya oturduğumda duyduğum heyecanı ve natürel ki memnunluğu anlatmam mümkün değil.
Okumayı, hatta biraz da yazmayı ben daha ilkokula kayıt yaptırmadan evvel kısmen de olsa mahallemizde benden evvel okula giden çocuklardan öğrenmiştim. Komşumuz olup da okuma yazma bilmeyen yaşlı büyüklerimizden kimileri mescitteki duvar takviminden kopardıkları takvim yapraklarını bana okuturlardı.
İlkokula başlayıp yarım yamalak bildiğim okumayı ilerletince bu, beni heyecandan çok sevindirdi. Daha evvel kendilerine takvim yaprakları okuduğum ihtiyar komşularımız, amcalarımız, dedeler akşamları meskenlerine davet edip, “Senin okuman güzel” diye bana çeşitli kitaplar okutmaya başladılar. Bunlar Evliya Menkıbeleri, Battal Gazi Kıssaları, Hazreti Ali Cenkleri, Köroğlu, Leyla ile Mecnun, Ferhat ile Sevecen üzere halk için yazılmış kitaplardı.
Okulumuzda bir kütüphane vardı. Ben de kütüphane kolu lideriydim. Okuduğum okul binası köyümüzde veyahut kasabamızda diyelim büyük bir köy zira kasabamızda hâlâ duruyor. İsmi da “İbni Kemal İlkokulu”dur. Yavuz Sultan Selim evresinin bu büyük şeyhülislamı bilindiği üzere Tokatlı’dır. Tokat benim de memleketim oluyor. İlkokulda İsmet Üste ve Necati Kaya Bumin isimli öğretmenlerim benim okumaya ve kitaplara olan ilgimi daha da arttırdılar. Her ikisi de okumam için çocuk kitapları verdiler. Ancak bu kitaplar şu anda aklıma gelmiyor. Bu kitaplara aklıma gelmiyorsa da İsmet öğretmenimin, “Evladım, sen ortaokulu da liseyi de üniverseyi de oku, e mi? Sen tahminen ileride muharrir da olursun. Muharrir olursan bana da mektup yaz. Sana adresimi de vereceğim” dediğini çok yeterli hatırlıyorum.
Her dört eğitim kurumunu, ilkokul, ortaokul, lise, üniversiteyi kastediyorum. Dört eğitim kurumunu bitirerek Türkçe edebiyat hocası olarak mezun oldum. Yazarlığım hala devam ediyor. Velhasıl, okuryazarı biriyim. Ve bu benim en büyük mutluluğum. Bu memnunluğu bana tattırdığı için Rabbime şükrediyorum.
Gecesini hatırlıyorum. Gecesi travmatik benim için. Ben annemden başkaydım birkaç yıl. Zira ard arda doğmuş üç çocuktuk. Yoksulduk o vakit. Doalyısıyla birkaç yıl anneannem ve teyzemle kaldım. Ondan annem benim için biraz yabancılaşmıştı. O gece geldi, beni öptü. Ben ahenge numarası yapıyordum. Sabah da önlüğümü çantamı hazırlamıştı. Okula da galiba annem götürdü zira babam çalışıyordu. Zeytinburnu, Fatma Süslügül İlkokulu. Biz o okulun aşağısında bir gecekonduda oturuyorduk. Fatma Süslügül İlkokulu’nda dört yıl okudum. Bir defter tutuyordu öğretmenler o vakit. Galiba dersleri ve öğrencilerin ilerlemesini anlatan defterlerdi. Ben okuma yazmayı öğrendikten sonra üçüncü sınıfta o defterleri paka çektim. Öğretmenim bana yazdırdı. İleride cümle kurmamda bu defterlerin çok tesirli olduğunu düşünüyorum.
Okumayı bana teyzem öğretti. Daha da evvel, okula başlamadan. Ben okula başlamadan evvel çatapat okumayı biliyordum. Yazmayı değil de. Zira bana masal kitapları alıyordu. Çok hoş fotoğraflar, altlarında birkaç satır bir şey yazıyor. Ben de geri kalanı uyduruyordum.
Benim birinci kütüphanem babamın tayin olduğu Küçük Sinekli Köyü’nde oldu. İlkokul beşinci sınıfı orada okudum. Bir köy okulu olduğu için tüm sınıflar bir ortada. Beşinci sınıf olarak orman bekçisinin bir kızı var, bir de ben. Öğretmenimiz bana dedi ki, “Sen İstanbul’dan geldin, çok düzgün okuma yazma biliyorsun. Seni sınıf başkanı yapıyorum. Birinci ve ikinci sınıfları sen eğit.” Ben hem okul başkanı hem hoca oldum. Okulun küçük bir öğretmen odası vardı. Orta büyüklükte camekanlı bir dolap, içi kitap dolu. Yüklü öykü ve roman vardı. “Senin eğitimin bu. Sen bunları oku” dedi öğretmen. Benim ilkokul beşinci sınıf eğitimin o kitapları okumak oldu.
Çok yeterli hatırlarım, kimilerinde ağlıyordum natürel. Mesela Kimsesiz Çocuk. Bir yetimhanede büyüyen çocuk öyküsü. Jack London’ı birinci kez orada okudum. Ondan sonra Ömer Seyfettin… Çok hoş öykü kitapları vardı. Çulluk ve Tipi Dindi birkaç tane klasik kitap de vardı. Ben onları yuttum. Sanıyorum, onları yutunca dedim ki “Ben de hikâyeci olacağım.” Şairlik hiç yok o vakit aklımda.
Beşinci sınıftan sonra Çatalca Lisesi’nde yatılı okudum. O vakit yatılı okullar çok disiplinli oluyordu. Bu türlü bir edebiyata falan pek vakit olmadı. Yalnız bir şey var: “Eflatun Cem Güney” diye bir de masal derlemecimiz vardır bizim. Onun yeğeni benim Türkçe hocamdı, bir hanımcağız. Nasıl oldu bilmiyorum lakin o benimle ilgilendi. “Sen düzgün bir muharrir olacaksın” dediğini hatırlıyorum. Bana onun kitaplarını getirmişti. Sonra bir daha göç, bu sefer Batman’a taşındık. Külliyen farklı bir kültür. Alışamadım ben de kitaplara, edebiyata sardım. Babam istasyonda çalışıyordu. Kapı komşumuz gar müdürünün inanılmaz bir kütüphanesi vardı. 1.200 kitap saydığımızı biliyorum. Benden bir buçuk yaş büyük bir oğlu vardı. O futbol oynardı, kitap çok okumazdı. Ben o kitapların yarısından fazlasını okudum. 13 yaşında Albert Camus’un Yabancısı’nı okudum. Artık hâlâ sırrı çözülemeyen bir roman: Pedro Paramo. Onu Tomris Uyar’ın çevirisiyle okudum. Varlık Yayınları’na aboneydi Yahya Beyefendi. Oradan kitaplar geliyordu. Evet, çok okudum. Çok okumadan hiçbir şey olmak mümkün değil. Çıldıracak derecede okumak lazım. Bir daha dünyaya yalnızca okumak için gelmeye razıyım. Diğer bir şey yapmayacağım, rahat duracağıma kelam veriyorum.
Benim özel bir durumum vardı. Ben birinci okula başladığımda yürümüyor idim. İkinci sınıfta yürümeye başladım. Hasebiyle benden üç yaş büyük, o vakit da üçüncü sınıfta olan teyze oğlumun sırtında beni okula gönderdiler. İkinci sınıfın ikinci yarısına kadar ben okula o denli gittim geldim. İkinci yarısında kendim yürümeye başladım.
Tam olarak hatırlamıyorum ancak meskende merhum babam bir şeyler okur, dururdu. Başta Kur’an-ı Kerim olmak üzere. Ortada kitap okur. Bizimle de paylaşırdı. Okumak deyince benim aklıma birinci gelenler onlar. Fakat yazıyı sökmek ve yazılı metinleri okumak faslı sanıyorum ilkokul boyunca sürdü. Yani imam hatip okulu için 1966 yılında yazılı imtihanlara girmiştim. O vakit yanlışsız dürüst yazı yazmasını bilmiyordum. Hasebiyle yedeklere bile kalamamıştım imtihanda.
Ben karalayıp duruyordum zati yani. Çiziktiriyordum. Okul öncesinden başlayan bir şeydi bu. Evvel karalamayı öğrenmiştim, sonra yavaş yavaş harfler ben de bir forma dönüştü. Lakin çizmek daima öncelikli kaldı hayatımda, daima bu türlü oldu.
Yok, bizim okulumuzda iki tane duvara asılı ecza dolabı ve onun muadiliyle bir dolap vardı. Ecza dolabında bir tentürdiyot, bir pamuk, gazlı bez ve oksijenli su vardı. Yaralanan çocuklar olursa diye. Bir de onunla birebir duvarda, o denli bir dolap daha vardı asılı. Onda da kapakları olmayan bir Keloğlan kitabıyla bir Nasrettin Hoca kitabı vardı. Öbür kitap yoktu, kütüphanemiz o kadardı.
İlk okuduğunuz kitaplar. Ancak çok şifahiydi. Yani ben o yürümediğim şeylerde çok masal ve nasıl diyeyim masalları bir masal dinim vardı mesela komşumuz ona daima masal anlatırdı. Tekrar bir komşumuz vardı. O da, Allah rahmet etsin hepsine. O da daima cenneti, melekleri, peygamberleri anlatırdı. Bu türlü çok bereketli bir çocukluğum vardı.
Ben imam hatip orta kısımdayken ağırlaştı her şey. Balıkesir Birinci Halk Kütüphanesi’ne dadanmıştım. Oraya sarfiyat kitaplar alırdım. Daha çok tarihi romanlar, klasik şeyler, halk kıssaları. Nizamlı olarak alır, okur, teslim eder, yenisini aldı. O sıralar Amerikan fotoğraflı romanları çocuklar ortasında çok yaygındı. Ben mesela onlara hiç para da vermedim. Onlar beni hiç sarmadı daha doğrusu. İmam hatip orta kısımdayken bir daktilom da olmuştu. Onunla birinci yaptığım şey Kur’an-ı Kerim’deki benî İsrail ve Hazreti Musa ile ilgili bütün ayetleri çıkartmak oldu. Onları tasnif ettim, daktilo ile yazdım. Onu ciltletmiştim çarşıda. Bir de kentte matbaada basılan bir okul gazetesi vardı. Oraya fıkra yazmaya, karikatür çizmeye, duvar gazetelerine karikatür çiziyordum.
Babam, köyde birinci okula atanan birinci öğretmendi. Okul binası olmadığından konutumuzun bir odası derslik yapıldı. Çocuk olarak bir odadan çıkar sınıfa girerdik. Abla ve ağabeylerin kucağında büyüdük. Her gün ve an bunları yaşıyorduk. Özel bir birinci günümüz olmadı.
Babam doğal olarak bizimle özel ilgileniyordu. Okumayı evvelce sökmüştük. Köy yerinde çok kitap yoktu, sonluydu. Babama İstanbul’dan gelen gazeteler olurdu, bilhassa bize okutur, kendisi dinlerdi. Bir de ders kitaplarıyla yetiniyorduk. Babam duvarlar boyunca tablolar yapmıştı, daima onlarla baş başaydık ve okuyorduk. Benim toplumsal derslerim o vakit tartı kazandı.
Bu sorunuza şöyle karşılık vereyim. Birinci günümüz olmadığı için çok şeyi kavramış ve okumaya başlamıştık. İlkokul üçüncü sınıftan dördüncü sınıfa geçtiğim yıl babam merhum oldu. Biz yetim kaldık. İlkokulu bitirdikten sonra orta okula gitmeyi çok istedim. Üç gün ağladım, bir şey yemedim, içmedim. Annem gönderemedi. Ağabeyimi gönderdi. Artık çaresiz onun ders kitaplarını alır okurdum. Bununla yetinirdim. On altı yaşıma kadar köydeydim. Dedemin bir öğrencisinin ve babamın dayısının tavassutuyla Elâzığ İmam Hatip Orta okuluna, yaşım on yedi yaşını geçtiğim için valilikten özel müsaade alınarak kaydım yapıldı.
Yukarıdaki sorunuza buradan itibaren karşılık vereceğim. Zira okumaya hasretim vardı, çok açtım. Okulun kütüphanesine dadandım ilk okuduğum kitabı anımsamıyorum lakin o kadar çok okudum ki okul kütüphanesinin kitapları bana yetmedi. Kitapçılara dadandım. Batı klasiklerini, doğu klasiklerini daha birinci yıllarımda okudum. Diriliş mecmuasını bir öğretmenim vasıtasıyla aldım birinci ezberlediğim şiir Üstad Sezai Karakoç’un Ey Yahudi şiiriydi. Diriliş mecmuasını okuyunca hikaye ve şiir zevkim o vakit barizleşti. Üstad Necip Fazıl’ın yapıtlarını okudum. Gerek şuur ve gerekse sanat zevkini bu iki üstaddan edindim. Daha sonra Edebiyat dergisi gelir.
İlk okulda birinci üç yıl dedemin odasıydı. Birinci üç sınıf bir ortadaydı. Bir yıl nahiyede bulunan okula babam atanınca biz onunla birlikte oraya gittik. Orada bir den beşe kadar sınıflar başkaydı. Babamın vefatından sonra köyümüze döndük, sıhhatinde İstanbul’a taşınan bir ailenin konutunu okul yapmıştı. Orada da beş sınıfın öğrencileri bir ortadaydı. Orada bu türlü bir şey düşünülemezdi. İmam Hatip okuluna başladıktan kitap okuma tutkum ağır bastıkça kitaplık kolu başkanlığı yaptım. Kitap edinme tutkum çok ağır basıyordu. Liseye geçince edebiyat kolu lideriydim okul boyunca.
Zorunlu olarak orta okul periyodumu örnek veriyorum. Asıl şekillenmem o vakit başladı. Üstad Sezai Karakoç’un tesiriyle hür şiire yöneldim. Birinci yazdığım şiir “Şehidim” başlığını taşıyordu. Okulun duvar gazetesinde yer aldı, çok da ilgi gördü. Yıllar sonra edebiyat öğretmenim Ahmet Başpınar, hayatta, birkaç yıl evvel görüştüğümde beni daima şair olarak bilir anımsar. Birinci sorduğu şiirlerim oldu. Sonraları şiir sökün etti. Peşinden de hikayeler yazmaya başladım. Beni asıl etkileyen Jack London’ın Martin Eden romanıdır. Onu çok içselleştirerek okudum. Yıllar sonra kütüphanemde bu roman elime gelince tekrar okudum. O zamanki okuma dikkatim, altı çizili satırlardan belirli oluyor. Asıl kıymetlisi kitabın kenar boşluğuna bir not düşmüşmüş. “Ben muharrir olacağım”. Bu notumu unutmuşum, orada görünce niyetimi belirli etmişim.
Okulun birinci günü, köşkten bozma bir okulda mavi önlüklü birbirini hiç tanımayan çocukların beş sene boyunca hırgür edecekleri sınıfa birinci doluştukları bir fotoğraf karesi benim hafızamda. Birebir okulda ikinci sınıfa giden ağabeyimle birlikte okula gittiğimi anımsıyorum. Kapıdan ayrılmayan anneler ve can havliyle sınıfın kısıtından kurtulmak isteyen, salya sümük ağlayan çocuklar. Ben o sahnede boş bulduğum birinci yere oturup bu şamatayı sakince seyretmiştim.
Bütün sınıftan sonra. Yaşım gelmeden okula gönderilmenin zorluğuydu galiba. Birinci periyot karnesini alana kadar herkes kırmızı kurdelasını takmıştı. Orta tatilde okumayı söktüm. Galiba o geride kalma hissi hiç bitmedi bu kadar yıldır lakin ben artık ortayı açmış olabilirim.
Televizyonsuz bir konutta büyüdüm. Oyun oynamaktan da çokça sıkılan bir çocuktum. Radyo tiyatroları ve okumak kendime ilişkin bir hayal kainatı kurmamı sağladı.
Tasavvufi kitapların olduğu bir kitap rafının önünde büyüdüm. En eski hatırladığım kitap kapağında Ravza-ı Mutahhara’nın olduğu Zekai Konpara’nın Sevgili Peygamberimiz yapıtı. Okumayı bilmeden de insan isminin yazılışını fotoğrafik olarak öğrenir. Adımın sahibi Hazreti Ali ile Fatıma Valide’nin evlendirilmesini okuduğumu hatırlıyorum.
Küçücük bir binada ilkokulu okudum, kütüphane yoktu Birinci kitabımı lakin ilkokulu bitirince anneannemin verdiği harçlıkla aldım.
Çocukluğumun özeti galiba tek sözle şahitlik; okuyarak, dinleyerek, müşahede yaparak. Kıssanın peşinde olan bu şahitliğin beni bir gün yazmaya sevk edeceğini bilemezdim.
Annem ceplerime fındık içi doldurup yolcu etmişti beni. Muhtemelen içi rahattı zira iki ablamla birlikte gitmiştim okula. Onların yürüyüşünü taklit ettiğimi, yol uzunluğu bana daima okuldaki nizamı, işleyişi anlattıklarını hatırlıyorum. Okulda tahta sıraya oturunca, kendime ilişkin bir yer edinmenin memnunluğunu yaşamıştım. Hatta kendimi kıymetli biri üzere hissetmiş bile olabilirim.
Annemin yardımını unutamam. Köydeki akşam okulundan öğrendiği kadarıyla bütün kardeşlerime harfleri yazmayı, heceleri sökmeyi öğretti. Fişler vardı bir de. Fiş defterlerimiz. Siyah kaplı. O plastik sayfalar ortasında öğrendim okumayı. Sonra o birinci kitaplar, Cin Ali’ler filan geldi, onları da ne fevkalade bir keyifle okumaya çalışırdık.
Okumayı, okuduklarının içeriğiyle birlikte anlamlandırıyor insan. O yıllarda okumak demek; okul, öğretmen, Atatürk, Cumhuriyet gibi birtakım imgelerle birlikte öğretilen bir hareketti. Hafızam beni yanıltmıyorsa bu yeni kavramlar karşısında heyecanlanıyordum.
Yaz ansiklopedisi üzere kitaplar vardı. İrice ve fotoğraflı kitaplar. O kitapları okumak, bir ödev duygusu barındırmadığı için olsa gerek bize keyif verirdi. Bilhassa kıssaları. Natürel ekransız yıllardı, oradaki fotoğraflara uzun uzun bakmak da okumanın kesimiydi.
İlkokulda kütüphane hatırlamıyorum. Fakat sınıfta öğretmenlerin dönüşümlü formda bizlere okuttuğu kitaplar vardı. Kemalettin Tuğcu’yu ve Ömer Seyfettin’i unutmak mümkün değil.
Bunu varsayım edemezdim. Asla. Lakin o yıllarda okuduklarım kadar okuyamadıklarım da beni belirlemiş üzere duruyor. Bütün mahrumiyetlerine rağmen bir köy okulunda ilkokul okumuş olmanın sevinci içimde duruyor.
Elbette hatırlıyorum.Annem, çocukluk arkadaşım ve arkadaşımın annesi ile birlikte gitmiştik. Sırada İstiklal Marşı okunurken gözlerimin dolduğunu hatırlıyorum birincinin. Sınıflarımızı bulup içeriye girdiğimizde heyecanlıydım. “Bilgili” görünen kızlardan birine ders neden başlamıyor diye sormuştum. “Öğretmenimiz velilerle konuşuyor çünkü” demişti. Ben de garipseyerek şöyle sormuştum: “Veli kim?” O da kendinden emin, “Anne babalarımıza veli deniyor” denmişti. Okuldaki birinci dersimi sıra arkadaşımdan öğrenmiştim ben de.
Babam Türkçe öğretmeniydi. Meskendeki ders kitaplarından kendi kendime öğrenmiştim okumayı. Birkaç şiir de ezberlemiştim. “Ayı der armudum olsa”, “Orada bir köy var uzakta” hiç unutmadıklarımdan.
Okumak, okuyabilmek süper bir tecrübeydi. O büyüklük, enginlik hissini bugün bile çok net hatırlıyorum. Okumayı öğrenmek dünyamı genişlettikçe genişletti, arzı büyüttü, göğü katladı. Korkutmaktan çok heyecanlıydı.
Oz Büyücüsü. Dorothy’nin kasırgayla savrulup farklı bir diyara düşmesi bana o denli büyüleyici gelmişti ki! Konuta dönmek çıktığı yolda yoldaşlarıyla birlikte cüreti, sevgiyi, aidiyeti, asıl yurdun kalpte gizli olduğunu keşfediyordu. Sonrasında bol bol Türk masalları okumaya başladım. Masal okumaya bayılırdım.
Sınıf kütüphanesinde okumadığım kitap kalmamıştı, bu yüzden okul kütüphanesini keşfetmem güç olmadı.
Okumak, öte diyarları keşfetmek, sayfaların dışında rastlayamayacağımız dostlar edinmek “çocuk-Gülşen”in kalbini engin hislerle doldurmuştu ama yazıyla kurduğum bağlantıyı düşündüğümde, daha çok sınıf öğretmenizin bizlere defter dağıtıp günlük (yeşil, elmalı defter) benim yazıyla münasebetimi etkiledi. Sonralarında, kalbim her dalgalandığında yazıya koşar buldum kendimi. Uygun ki de o denli oldu.
İlk gün özelinde hafızam çok net değil. Lakin hatırladığım birtakım kısımlar var. İzmir’deki Piyale İlkokulu’nda başlamıştı okul maceram. Siyah önlükten mavi önlüğe geçildiği bir periyottu lakin sınıfımızda siyah önlükle devam arkadaşlarımız da vardı. Okul konutumuza yürüme uzaklığındaydı, bir koşu meskene gidip-gelmenin mümkünlüğü hoştu. Nasıl bırakıldığımı hatırlamıyorum. Hayatım boyunca okuldan hiç hoşlanmasam da, huysuzluk yapmadım. Bahçede sıraya girip, yapılan konuşmaların akabinde ismini hâlâ bankacılık şifre hatırlama sorularında (ilkokul öğretmeninizin ismi?) kullandığım öğretmenimizin eşliğinde 1-D sınıfına girdiğimiz an, aklımdakiler uğultu, gürültü. Birinci arkadaşlıklar hoş elbette. Yeni bir şeyin başladığını idrak etmiştim, her şeyin artık daha kalabalık yaşanacağını. Hayat denen tantanaya çocuk aklımla aşikâr meçhul birinci temas.
Çok zorlandım. Bu hususta travmam falan yok. Ancak sıkıntıyı kavrayabilmem vakit aldı. Okumayı sökenleri tahtaya kaldırıp merasimle kırmızı kurdele takıyorlardı. Benim kurdele oldukça gecikti. Bir orta kırtasiyeden kendi kurdelemi kendim alsam mı diye düşünmüştüm. Okurken temaslarda, yazarken de “G” üzere kavisli harflerde zorlanıyordum. Sonra okuduk, yazdık, kurdeleler kuşandık.
Heyecan ya da endişe üzere hislerle tanım edemem. Başarılması gereken bir misyon üzereydi öncelikle. Dış dünyada her yerde yazılı şeyler vardı ve galiba bunların okunması gerekiyordu. Kamusal görevimi yerime getirmişim üzere hissetmiş olabilirim. Ailemi mahcup etmemeliyim, güdüsü daima baskındı bende.
Kemalettin Tuğcu Yer Altında Bir Kent ve Muzaffer İzgü’nün kitapları.
Evet, kolumuza merasimle takılan çok havalı kolluklar vardı. Beyaz bandajın üzerine siyah yazıyla. Sabah pencereden gökyüzüne bakan Hava-Gözlem Kolu’yla dalga geçerdik. Kitaplık Kolu Başkanı’nın tuhaf bir özgüveni vardı. Kıymetli bir misyon yürüttüğünün farkındaydı galiba, kitaplara erişimi de kolaydı. Sınıfta 4-5 raflı bir kitaplık vardı, ilgimi çektiğini söyleyemem.
Edemezdim, aramın yeterli olduğu bir faaliyet değildi zira.
Anaokuluna başladığım birinci günü çok yeterli hatırlıyorum. Annemle birlikte gitmiş, evvel müdürün odasına girmiştik. Annem, sınıfa girerken, “Ben seni kapıda bekleyeceğim ve buradan bakacağım” demişti. Sınıfı hatırlamıyorum lakin ne kadar huzursuz hissettiğimi hatırlıyorum. Güya boşlukta süzülüyordum, ayaklarım yere basmıyordu.
Okuma fişlerimiz vardı, bir de fiş defterlerimiz. Fişleri kesip hecelere ayırıyor, o defterde saklıyorduk. Sonra fişleri sözlere bölüp kesmeye başladım. Bir de ders kitabımız vardı, “Emel ılık süt iç” üzere cümleler kuruyor, el yazısıyla yazmaya çalışıyorduk. El yazısı defterimi de çok uygun hatırlıyorum. Fakat okumayı tam olarak ne vakit, nasıl öğrendiğimi hatırlamıyorum. O fişleri biriktirmeyi çok seviyordum.
Okumak değil ancak okul beni korkuttu. Maalesef ilkokul öğretmenim çok sertti ve bana pek güzel davrandığı söylenemezdi. Sol elle yazmamızı istemezdi, sağ elle yazmaya zorlardı. Sonra annem, öğretmenle konuştu ve ben gönül rahatlığıyla sol elimle yazdım.
Cin Ali serisini çok âlâ hatırlıyorum. Çok severdim. Yeni basımlarını hâlâ saklıyorum.
Okuldaki kütüphaneyi hatırlamıyorum ancak arkadaşlar ortasında kitapları takas edip okuduğumuzu çok âlâ hatırlıyorum. Dördüncü sınıftayken Nejla isminde bir arkadaşım “Türk Masalları” kitabını armağan etmişti. O da kütüphanemde sakladığım kitaplardandır. Bir de babamın “Allah Rahatlık Versin” diye çocukluktan kalma bir kitabı vardı, oradaki masalları okumayı çok severdim.
Asla varsayım edemezdim.
İlk günü değil ancak okula başlamam gerektiğine dair resmî yazı geldiği daima aklımda. Bir nevi tutsaklık ve hoş bir özgürlük periyodunun sona erişi üzere hissettiğimden içim daralmıştı. Birinci gün büyük ihtimalle annem götürmüştür beni okula. O yıllarda kendisi hastaydı ve bir müddet sonra tek başıma gidip gelmek zorunda kalmıştım. Tahta sıram olmadı hiç zira Almanya’daki sınıflar hayli konforluydu. Fakat birinci gün hepimizin huni formunda kartondan bir çantası olurdu. Her uzunluktan vardı. İçine abur cubur doldurulur ve çocuk onunla okula masraf. Schultüte’dir ismi. Sanırım birinci gün kaygısı yerine çokça şeker sevinci yaşadık hepimiz.
Latin alfabesini de Almancayı da Kur’an-ı Kerim’i de okula başlamadan öğrenmiştim. Birinin öğrettiğini hatırlamıyorum. Yani bir harf öğreten belli bir kimse yok ne yazık ki hayatımda.
Almanya’da anaokula gitmek zaruriydi. Ülkemizdeki üzere rastgele bir öğretim sağlanmıyordu o düzeyde. Sadece oyun oynuyor ve fotoğraf yapıyorduk. Hepimizin evrakları vardı. Bir gün öğretmenimiz benden onları tutmamı istemişti. Bir işe daldı o orta. Beklemekten sıkılınca evrakları dağıttım. Beni eli boş görüp neler olduğunu sorunca dağıttığımı söyledim. Büyük bir dehşetle “Yoksa okuma yazma mı biliyorsun?” deyişini hiç unutmadım.
Çocuklar için seçme Binbir Gece Masalları ve Otfried Preubler’in Küçük Cadı kitabı.
Alman okullarında kollar ya da kütüphane yoktu lakin “okumak” isimli bir dersimiz oldu yıllarca. Yaşımıza uygun ve Almanca kitaplar okuduk bu derste daima. Değişik olan, hiçbir çeviri kitap yoktu bunların ortasında.
Ne o yıllarda ne de sonraki yıllarda varsayım ederdim fakat baht, iddialarımızın ötesinde işler her vakit.
Ben bir köy öğretmeni kızıyım. Üstelik okul bahçesinin içindeydi lojmanımız. Babam köyün tek öğretmeniydi. Okul binasının birkaç basamağını zar sıkıntı tırmanarak sınıfa girer, en küçüklerin ortasına karışır, sessiz sedasız ders dinlerdim. Böylelikle daha ilkokula başlamadan okumayı sökmüştüm aslında. Yaklaşık beş yaşımdayken köyün bağlı olduğu Samsun’un Çarşamba ilçesine taşındık ve yeni konutumuza yürüme aralığındaki Gazi Osman Paşa İlkokula kaydım yapıdı, okul numaram 325’ti. İlkokul öğretmenim Turan Bol, babamın da arkadaşı olduğu için sınıfta yabancılık çekmedim, güle oynaya gidiyordum okula.
Şanslı bir çocuktum; ailem de öğretmenim de okumaya değer veren ve okuyan şahıslardı. O yıllarda babam, yatma saatlerinde bana o denli hoş kıssalar okurdu ki, benim için kitaplar, babamın şefkatli sesiyle özdeşleşmişti. Hatta öğretmenimin okuyup anlatmak üzere sınıf kütüphanesinden verdiği kitapları dahi babama okutuyordum. Fakat bir gün babam oyunbozanlık etti. Samet Behrengi’nin Bir Şeftali Bin Şeftali kitabını vermişti öğretmenim. Babam çok heyecanlı bir yerinde kitabı okumayı bıraktı, yorulduğunu söyleyerek. Kitabın sonunu o denli merak ediyordum ki, mecburen kendim okumaya başladım. Doğal bunun, deneyimli bir ilkokul öğretmeninin taktiği olduğunu bilemezdim o yaşımda. Böylelikle bir eşik atlamış oldum o kitapla.
İlk kere bir kahraman ölüyordu okuduğum kitapta. Nasıl acı çekmiştim, yılan soktuğu için Ali’nin hayatını kaybetmesi üzerine. Artık bile ne vakit şeftali yesem o sulu meyvenin tadına buruk bir hatıra karışır. Peşinden yeniden Behrengi’nin Kargalar romanı. Bilge karganın Yıldız’ı güç durumdan kurtarması, üvey annesine biçtikleri ceza, Bir Şeftali Bin Şeftali’nin acısını bir modül hafifletti güya. Böylelikle babamsız da kitaplarla ünsiyet kurmaya başladım. Artık her akşam babamın yolunu daha bir heyecanla bekliyordum; kesinlikle elinde benim için kasabanın tek kitapçısı Kültür Ali’den satın aldığı bir kitapla gelir olmuştu. Benim de babamın kütüphanesi üzere bir kütüphanem olsun istiyordum. O günden bu yana, kırk küsur yıldır, kitaplar, en vefalı dostlarım olmaya devam ediyor.
