Mantar toplarken zehirli bir çeşidi fark etti dünya tarihine geçti: Bitkiye keşfedenen bayanın ismi verildi ‘gulsenianum’
Prof. Dr. Yıldırım, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen ve Şanlıurfa Vilayet Ulusal Eğitim Müdürlüğü’nde misyonlu Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos tarafından yürütülen bilimsel taksonomik çalışmalar sonucunda, Yılanyastığıgiller (Araceae) familyasına ilişkin Yılanpancarı (Biarum) cinsinden yeni bir tıp bilim dünyasına kazandırıldı. EÜ Rektörü Prof. Dr. Necdet Budak, Prof. Dr. Hasan Yıldırım’ı çalışmalarından ötürü tebrik ederek muvaffakiyetlerinin devamını diledi.
ANADOLU’NUN KEŞFEDİLMEMİŞ ZENGİNLİKLERİNE BİR EMSAL
Karaman Dereköy etrafında tespit edilen tıbbın bitki dünyası için büsbütün yeni bir cins olduğunu belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, “Bu keşif, Anadolu’nun hala keşfedilmemiş biyolojik zenginliklere sahip olduğunu bir kere daha gösteriyor” dedi.
Bitkinin keşif öyküsünü anlatan Prof. Dr. Yıldırım, “Bitki, birinci olarak Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Organik Tarım Programı mezunu ve organik tarım işletmecisi Gülşen Kavas tarafından bulundu.
Kavas, 2023 yılında mantar toplamak maksadıyla çıktığı bir tabiat gezisi sırasında fark ettiği bitkiyi fotoğraflayarak Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen’e ulaştırdı.
Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen, Türkiye’de Yılanyastığıgiller üzerinde uzun yıllardır çalışan araştırmacılardan oluşan grubumuzla bağlantıya geçti. Morfolojik incelemeler sonucunda bitkinin daha evvel tanımlanmamış bir tıp olduğu belirlendi.
BULAN KİŞİNİN İSMİ VERİLDİ: GÜLSENİANUM
Yeni çeşit, en yakın akrabası olan ve Antalya etrafında yayılış gösteren Dağ yılanpancarı (Biarum rifatii) ile mukayeseli olarak incelendi. Spatha yapısının iç yüzeyi, çiçek borusunun biçimi ve stigma yapısı üzere karakterlerdeki besbelli farklarla tıbbın yeni olduğunu ortaya konuldu. Bitki, onu birinci fark eden ve keşifte kıymetli rol oynayan Gülşen Kavas’a ithafen ‘Biarum gulsenianum’ olarak isimlendirdi. Bitkinin Türkçe ismi ise yayılış gösterdiği bölgeye atıfla ‘Karaman yılanpancarı’ olarak belirlendi. Çeşit, taksonomik botaniğin saygın memleketler arası mecmualarından Annales Botanici Fennici’de yayımlanarak bilim dünyasına tanıtıldı” dedi.
TÜRÜN DURUMU KRİTİK TEHLİKEDE
Cinsin global durumuna değinen Prof. Dr. Yıldırım, “Biarum cinsi, Akdeniz Havzası’ndan Güney Afrika’ya ve kimi Orta Doğu ülkelerine kadar uzanan geniş bir yayılışa sahip, yaklaşık 22 cins içeren bir cinstir. Bu tiplerin kıymetli bir kısmı dar alanlara has endemiklerdir. Türkiye ise bu cinsin en değerli çeşitlenme merkezlerinden biri pozisyonundadır. Bu keşifle birlikte Türkiye florasında bilinen Biarum tiplerinin sayısı 12’ye, endemik çeşit sayısı ise 4’e yükseldi. Araştırma takımımız, yeni çeşidin sırf çok dar bir alanda ve 100’den az bireyden oluşan küçük bir popülasyonla temsil edildiğini belirledi. Bu durum, IUCN (2025) kriterlerine nazaran tıbbın ‘Kritik Tehlikede’ olduğunu gösteriyor. Bitki zehirli bir tıp olduğu için hayvanlar tüketmiyor ancak bitkinin yaşadığı alanda toprak tahribatı ve habitat kaybı üzere tehditler mevcut. Bu nedenle mahallî idarelerin, muhafaza kuruluşlarının ve bilim insanlarının iş birliğiyle ivedilikle müdafaa planları hazırlanması ve habitatın teminat altına alınması gerekiyor” diye konuştu.
