Milattan evvel 6. yüzyıldan itibaren değerli bir ticaret merkezi olan Kolossai, bilhassa yün ve dokumada öne çıktı.
Pers devrinde cazibesini koruyan antik kent, Roma ve Bizans hakimiyetinde ise Hristiyanlık tarihi açısından kendine başka bir yer edindi.
Bölgeye yakın Hierapolis ve Laodikya antik kentlerinin kurulmasının akabinde yavaş yavaş kıymetini yitiren Kolossai, milattan sonra 1. yüzyılda meydana gelen büyük bir zelzelede hasar gördü.
Milattan sonra 692-787 yıllarında şimdiki Honaz ilçe merkezinin bulunduğu yere “Chonae” ismiyle yine kurulan Kolossai, yaşanan zelzele sonrası büsbütün terk edildi.
Honaz Dağı eteklerinde Aksu Çayı’nın çabucak yanında bulunan ve geçmişi Bakır Çağı’na (milattan evvel 5000-3000 ortasını kapsayan dönem) kadar giden Kolossai’de 3 yıl süren yüzey araştırmalarının akabinde birinci kere hafriyat başlatıldı.
Çalışmalar, Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Barış Yener başkanlığında yürütülüyor.
Arkeologlar tarafından yüzeye çok yakın bulunan ve yan yana taşlara oyulmuş haldeki 60 kaya oygu tekne mezar, devam edecek hafriyatlar için heyecan uyandırdı.
“Araziyi verimli kullanmak için mezar alanını traverten kayalık alana seçmişler”
Kazı Lideri Dr. Öğretim Üyesi Barış Yener, Kolossai’nin Laodikya ve Hierapolis antik kentleri üzere inanç turizmi açısından büyük bir potansiyele sahip olduğunu söyledi.
Şu an mezar kalıntılarının olduğu bölgede ağırlaştıklarını anlatan Yener, yaklaşık 100 hektara konumlandırılan antik kentin merkez çekirdeğini ve yayılım alanını da belirlediklerini belirtti.
Antik kente elde edilecek bulguların bölgenin kronolojik boşluğunu kapatabilecek nitelikte olduğunu tabir eden Yener, daha şimdiden Geç Kalkolitik periyottan 1206’daki Honaz’ın Türkleşmesine kadar olan periyodu kesintisiz yakalayabildiklerini lisana getirdi.
Bulunan mezar alanının başkalarından farklı olduğuna vurgulayan Yener, şöyle konuştu:
“Şu an çalıştığımız alanı kuzey mezarlık alanı olarak isimlendiriyoruz. Antik çağ insanları burada hem jeolojinin hem topoğrafyanın getirdiği özellikleri çok hoş bir formda kıymetlendirmiş. Mezarların bulunduğu traverten kayalık alanı tasarruflu kullanmaya çalışmışlar zira o devir tahıl üretimi var ve araziyi verimli kullanmak için traverten kayalık alanı mezar alanı olarak seçmişler. Burada yan yana yerleştirilmiş 180 santimetre uzunluğunda, 90-100 santimetre genişliğinde ve 110-150 santimetre derinliğe sahip mezarlar karşımıza çıktı. Kolossai’de Anadolu’nun en büyük kaya oygu tekne mezar tipindeki mezarlık alanına rastladık. Yüzey toprağını kaldırdıktan sonra karşımıza çıkan mezar sayısı yaklaşık 65 ve biz bunun 60’ını kazdık. İskelet fragmanlarıyla birlikte değerli datalarla karşılaştık.”
“Büyüye ve tılsıma inanıyorlar”
Çalışmaları Kültür ve Turizm Bakanlığının Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürüttüklerinin altını çizen Yener, mezarlığın bulunduğu 20 dönümlük alanı tel çitle çevirerek muhafaza altına aldıklarını ve bölgenin kameralarla anlık izlenmeye başlandığını lisana getirdi.
Kaya mezarlarının 2 bin 200 yıllık geçmişe sahip olduğunu tabir eden Yener, şu bilgileri verdi:
“Elde edilen bulgular Kolossai’de yaşayan insanların büyüye, tılsıma ve esirgeyici fonksiyonlu gereçlere ne kadar değer verdiğini gösteriyor zira mezarlarda çok sayıda büyüyle bağlı kullanılmış tılsım, muska ve şifalı olduğuna inanılan taşlar ortaya çıkardık. Bu bulgular, o periyot beşerinin aslında kendilerini bir biçimde manevî olarak da muhafaza isteklerini ortaya koyan, toplumun hami inanç sistemlerine verdiği değeri, mevt sonrası ritüellerle gündelik dini pratiklerin nasıl iç içe geçtiğini göstermesi açısından epeyce dikkat cazibeli. Mezar ikramları olarak nitelendirebileceğimiz bu eserler ortasında pişmiş toprak ya da camdan üretilmiş şişeler, hem gündelik ömürde hem de mevtten sonraki seyahatte karanlığı aydınlatması emeliyle bırakıldığına inanılan kandiller, sikkeler ve sandalet üzere ferdî eşyalar da yer almaktadır.” diye konuştu.
Yener, bu tip mezarlara Anadolu’da rastlandığını fakat böylesine dar bir alanda bu kadar çok mezarın yan yana yapıldığı örneklerin pek görülmediğini kelamlarına ekledi.
