Kentler zelzeleye karşı neden dönüşemiyor: Vatandaşlar, yüksek inşaat mühendisi ve belediye liderleri anlattı

Türkiye, Kahramanmaraş merkezli sarsıntı felaketiyle sarsıldı. Yüzyılın afetinin yaralarını sarmaya çalışırken gözler İstanbul’da olması beklenen zelzeleye çevrildi.

17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi’nde; 17 binden fazla insan hayatını kaybetti ve 100 binden fazla bina yıkıldı yahut ağır hasar aldı. Bu zelzele İstanbul’da bine yakın can aldı ve 41 bin bina ağır hasar aldı fakat o devirde İstanbul’un hem nüfusu hem de bina sayısı çok daha azdı.

16 milyondan fazla insanın yaşadığı megakentte bugün tam 1 milyon 160 bin bina var ve bunların 800 binden fazlası 2000 yılı öncesine ilişkin. Yani eski yönetmeliklere nazaran yapılmış ve kentsel dönüşüme uğraması gerekiyor. Bina 2000 yılı öncesine ilişkin olmasa dahi, bilhassa sarsıntı beklenen İstanbul’da binaların denetimden geçmesi koşul.

Türkiye’de son 20 yılda 3 milyondan fazla konut dönüştü. Pekala dönüşemeyenler? Kentler neden zelzeleye karşı dönüşemiyor? Kentsel dönüşüm problemlerini İstanbul özelinde araştırdık. Binasını yıktıran ve birçok sıkıntıyla karşılaşan mesken sahipleriyle konuştuk. Öte yandan kentsel dönüşüme uğrayan bina sakinlerinden bu süreçte yaşadıkları problemleri dinledik. Yüksek İnşaat Mühendisi Ferhat Sakallı ile kentsel dönüşüm sürecini ve bu süreçte karşılaştığı zorlukları tartıştık. Yaşanılan tüm bu problemleri ise Esenler Belediye Başkanı Tevfik Göksu ve Bağcılar Belediye Lideri Abdullah Özdemir’e yönelttik.

Fatih ilçesinde oturan ve meskeninin yüzde 90 çürük çıkması sonucunda kentsel dönüşüm için yıktıran bir vatandaş bu süreçte yaşadığı zorlukları anlattı.

Evini denetim ettirmek istediği vakit, “Benim binam sağlam, dedem yaptı, yaparken kurban kesti” üzere sözlerle karşılaştığını aktaran Fatih sakini, apartmanında oturan sakinleri çok sıkıntı ikna ettiğini belirtti. Apartmanın bodrum katında kendisi oturan Fatih sakini, karot almaya geldiklerinde mazeret olarak, karottan sonra “Evimi kim temizleyecek?” sorusuyla karşılaştığını ve komşusunun meskenini kendisinin temizlediğini söyledi.

Bağcılar Belediye Başkanı Abdullah Özdemir ise kentsel dönüşüm için binaların denetim sürecindeyken, “Biz bu binaları o denli güçlü yaptık ki, bu binaya hiçbir şey olmaz” cümlesi ile karşılaştıklarını; ölçüm yaptıktan sonra binanın durumunun çok makus olduğunu gördüklerini anlattı.

“Ne iş yapıyorsun?” diye sorduklarında, “Kentsel dönüşüm ibadeti yapıyorum” dediğini söyleyen Esenler Belediye Başkanı Tevfik Göksu, “Dünyada yer, ahirette iman. Artık bizim konutlarımız, bizim için mahrem alanlarımızdır. Bizim meskenlerimiz bizim kutsal yerlerdir. Artık siz şöyle düşünün. Böylesine bir alanda siz tasarrufta bulunacaksınız. Hayallerini, kıssalarını yazdığı, umutlarını yeşerttiği bir konutla ilgili tasarrufta bulunacaksınız. O gözü üzere baktığı, tahminen de o tuğlasını koyduğu, o kirpetini koyduğu o sıvasını yaparken ki hayallerini, diyorsunuz ki “Bu meskenin eski değiştirmemiz lazım.” Karşınızda ne görüyorsunuz? Çok farklı bir dünya karşımıza çıkıyor. Fakat devletsiniz ve şunu da biliyorsunuz ki Allah korusun bir sarsıntı kelam konusu olduğu vakit bu çok sevdiği konutunun enkazından çıkacak. Bir taraftan bunu anlatmaya çalışıyorsunuz. O da size bir taraftan hayalleriyle yanıt veriyor” dedi.

Kentsel dönüşüm haberlerine sıkça mevzu olan Beykoz’un Tokatköy Mahallesi sakini, siyasetçilerin kentsel dönüşüm konusuna nasıl dahil olduklarını şu sözlerle aktardı:

“Siyasi bu arkadaşlar. Burada AK Parti haricindeki diğer işte İYİ Parti, CHP’li arkadaşlar burada ön plana çıktılar. Hatta milletvekilleri geldi. Burada birtakım görüşmeler yaptılar. Ya orada da bir arka niyet var. Bakın biz aldığımız bilgilere nazaran bu arkadaşlar geliyorlar buraya. Evvel Beykoz Belediyesi’ne gidiyorlar. Bu projeyle ilgili bilgi alıyorlar. Diyorlar ki evet kardeşim bu çok hoş bir proje. Bunu siz yapmaya devam edin. Ancak geliyorlar buraya vatandaşın yanına. Vatandaşa diyorlar ki vurun kırın. Olmaz bu ya. Yani orada öteki konuşuyorsun. Burada geliyorsun. Çevik kuvvete saldırıyorsun. Kiremit attırıyorsun. Bilmem Ne yapıyorsun? Bu yanlışsız değil.”

Bağcılar Belediye Başkanı Abdullah Özdemir ise siyasetçilerin kentsel dönüşüm konusuna nasıl dahil olduğunu şu sözlerle anlattı:

“Mesela bir Güngören’de Tozkoparan öyküsü var. İşte CHP’nin genel lider yardımcıları geldi, il başkanı geldi. İYİ Parti’nin genel lideri geldi. Burada “biz karşıyız” biçiminde bir duruş sergilediler. Hatta işte Meral Akşener “Benim elimden gelen durdurmak oldu” üzere de övünerek bunları söz etti. Artık oradaki dönüşüme baktığınızda ek bir daire yok. TOKİ’ye daire kalmıyor. Vatandaşın dairesi yirmi metrekare büyüyor. Yalnızca iki yüz iki yüz elli bin liralık bir tahminen sayıyla insanların konutları yenilenmiş oluyor. Baktığınız vakit TOKİ’nin çok büyük Etraf Şehircilik Bakanlığımız aracılığıyla çok büyük bir kaynağı burada aktardığı ve aslında devletin önemli ziyan ederek burada bir dönüşümü sağladığını görüyoruz. Lakin burada maalesef bir kentsel dönüşüm, rantsal dönüşüm üzere telaffuzlarla insanların başları bulandırılarak birtakım marjinal kümeler da işin içerisine çekilerek kentsel dönüşüme pürüz olunuyor.”

Tokatköy mahalle sakinleri, kentsel dönüşüme karşı çıkan vatandaşların kendileriyle konuşmadıklarını anlatırken; Tokatköy Mahallesi Muhtarı ise kentsel dönüşüme karşı “Tokatköy Güzelleştirme Derneği” ismi altında bir dernek kurulduğunu aktardı.

Bağcılar Belediye Başkanı Abdullah Özdemir, devletin kentsel dönüşüm için yaptığı yardımları anlattı.

Yüksek İnşaat Mühendisi Ferhat Sakallı, kentsel dönüşüm sürecinde karşılaştığı en güç durumların başında kaçak yapıların geldiğini söyledi. Biz de, kentsel dönüşüme uğrayan ve uğramayan kaçak yapılarda kalan vatandaşlara, kentsel dönüşüme nasıl reaksiyon verdiklerini sorduk.

Öte yandan Bağcılar Belediye Başkanı Abdullah Özdemir kaçak yapıları kentsel dönüşüme nasıl dahil ettiklerini şu halde anlattı:

“Kaçak katlar atılmış. 2 kat fazlası olan var. Üzere. Lakin bugün artık bunu yok sayma talihiniz olamıyor. Maalesef orada işte biri daireler almış tapuları var. Birinci katla beşinci katını da ayırt edemiyorsunuz. Tıpkı haklara sahiptir sonuçta bunlar. O denli olunca biz bunları olduğu üzere kabul edelim dedik. Yani bu beş katsa beş kat, yedi katsa yedi kat, altı katsa altı kat. Aslında bu yüzde altmış beşlik ölçtümüz de bu. Yani onlar hepsi nizami olarak olmuş olsa yüzde yüz seksenlere kadar esasen çıkabilirdik biz. O yüzden yüzde altmış beşe düşürüyoruz.”

Fatih’te oturan ve yerinde birebir kentsel dönüşüme uğrayan bir vatandaş, meskenini kentsel dönüşüme uğratmak için bir dizi evraksal işle uğraştıklarını ve bu sürecin çok uzun olduğunu söyledi. Fatih sakini, birebir kentsel dönüşümde 3’te 2 çoğunluğun yıkmaya kâfi olması lakin yine inşa için herkesin imzasının kullanılması gerektiğinin onları çok zorladığını belirtti. Esenler Belediye Başkanı Tevfik Göksu ise bu meselelere karşılık verdi.

Fatih’te oturan bir öteki vatandaş ise kentsel dönüşüm için meskenini yıktırdığını lakin müteahhit uyuşmazlığı nedeniyle inşasına başlanamadığını söyledi. Bağcılar Belediye Başkanı Abdullah Özdemir ise evvelce müteahhitlerin dolandırabildiğini aktararak yeni müteahhit koşullarını açıkladı.

Kentsel dönüşüm isteyen vatandaşlar olduğu kadar istemeyen vatandaşlar da çoğunlukta. Bu nedenle açılan birçok karşı dava kelam konusu ve bu davalar yapılan tetkikler sonucu yıkılma tehlikesi olan binaların bile yıkım sürecini aksatabiliyor. Açılan davaların kentsel dönüşüme mani olma durumunu Yüksek İnşaat Mühendisi Ferhat Sakallı ve Esenler Belediye Başkanı Tevfik Göksu yorumladı.

Ve son olarak vatandaşlar devletin verdiği kira takviyesinin çok az olmasından yakındı. Belediye liderleri ise, verilen kira takviyesinin yanı sıra birçok yardım yapıldığını anlattı.