İade süreci, Türkiye ile İsviçre ortasında 2022 yılında imzalanan “Kültür Varlığı Kaçakçılığının Önlenmesine Ait Anlaşma” kapsamında gerçekleştirildi.
Geç Tunç Çağı ve Roma periyoduna ilişkin olan eserler, Anadolu’dan müsaadesiz çıkarıldıkları tespit edildikten sonra Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü uyumunda Türkiye’ye getirildi.
Protokol 2022’de imzalanmıştı
Bakan Ersoy, İsviçre ile kültür varlığı kaçakçılığına ilişkin iş birliği protokolünün 2022 yılında imzalandığını hatırlatarak, bu muahedenin meyvelerinin alındığını vurguladı.
“İsviçre’de yakalanan bu eserler İsviçre’deki otoriteler tarafından Türk makamlarıyla temasa geçilerek protokol kapsamında iade edildi.” diyen Bakan Ersoy, Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığı ile müze uzmanlarının yürüttüğü titiz çalışmalarla yapıtların Anadolu kökenli olduğunun ve müsaadesiz çıkarıldığının ispatlandığını söz etti.
“Bu ne birinci ne de son eser”
İade edilen yapıtların koleksiyona katılmasından memnuniyet duyduklarını ve Bodrum Kalesi’nde sergileyeceklerini lisana getiren Bakan Ersoy, “Bu ne birinci ne son eser biliyorsunuz. Kaçakçılıkla Gayret Daire Başkanlığımız dünya genelinde bütün Anadolu’dan müsaadesiz çıkarılmış yapıtların takibiyle ilgili çalışmalarını büyük bir özveriyle sürdürüyor” diye konuştu. Ersoy, misal çalışmalarla daha büyük yapıtların de ülkeye kazandırılacağını belirtti.
“900 binden fazla eser yurt dışına çıkmadan engellendi”
Kaçakçılıkla gayretin yalnızca milletlerarası iş birlikleriyle değil, lokal seviyede de sürdürüldüğüne dikkat çeken Ersoy, bilhassa Anadolu’daki vatandaşların ve köy halkının eğitilmesinin kritik rol oynadığını belirtti.
Ersoy konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Bizim aslında Kaçakçılıkla Uğraş Daire Başkanlığımız öncelikli olarak tarihi yapıtların kökeni olan noktalarda, Anadolu’da köylüleri ve vatandaşı eğitiyor. Niçin? Onların ihbarları sayesinde yahut kolluk kuvvetlerimizin bilhassa yakın takipleri sonucunda çok büyük eserler daha ülkemizden çıkarılmadan yakalanıyor şu an. Bakın Emniyet Genel Müdürlüğü’nün Anadolu, Miras ve Define operasyonları, Jandarma Genel Komutanlığı’nın kaçak kazılara yönelik caydırıcı önlemleri ile Gümrük Koruma Genel Müdürlüğü’nün hudut kapılarındaki faal çalışmaları sayesinde son beş yılda 900 bini aşkın yapıtın yurt dışına çıkarılmadan müzelerimize kazandırıldı.”
Koleksiyonerlere net mesaj
Yurt dışından iade edilen her bir yapıtın milletlerarası koleksiyonerlere güçlü bir ileti verdiğini belirten Bakan Ersoy, “Artık dünyadaki koleksiyonerler biliyorlar ki şayet Türkiye-Anadolu kökenli müsaadesiz çıkarılmış, kaçırılmış bir yapıtı portföylerine katarlarsa ve bu koleksiyonlarını rastgele bir halde gün ışığına çıkarırlarsa, biliyorlar ki artık Türk hükümeti, Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı hemen anında fark edecek ve ne kadar sürerse sürsün, yapıtların ülkesine, Anadolu’ya geri dönmesini sağlayacak. İşte bu da neyi sağladı? Aslında bu biçim kaçak kültür varlıklarına ilgi duyan koleksiyonerlerin Türk mallarına, Türkiye kökenli, Anadolu kökenli yapıtlara ilgisini çok azalttı. O da definecileri yıldırmanın en kıymetli yollarından biri. Artık herkes biliyor ki Türkiye’den kaçırılmış bir eser alırsa ve onu gün ışığına çıkarırsa Türk hükümeti farkına varacak ve bu yapıtı geri getirecek.” sözlerini kullandı.
Eserler hakkında
İsviçre Federal Kültür Ofisi tarafından St. Gallen Kantonu’nda yürütülen cezai bir soruşturma kapsamında ele geçirilen ve Türkiye’ye iadesi sağlanan eserler, hem arkeolojik hem de kültürel açıdan büyük ehemmiyete sahip. Eser kümesinde, Geç Tunç Çağı’na tarihlenen ve yüz ile kemer kısımları yaldızla bezeli bayan ve erkek adak heykelcikleri yer alıyor. Bu figürinlerin, yaradanlara sunulan ve bulundukları alanı koruduğuna inanılan kült nesneleri olduğu bedellendiriliyor. Biçimsel ve teknik özellikleri bakımından, Uluburun Batığı’nda bulunan misal örneklerle yüksek seviyede örtüşmesi, Anadolu kökenlerini destekleyen kıymetli bir arkeolojik delil niteliği taşıyor.
Koleksiyonda ayrıyeten, granülasyon tekniğiyle üretilmiş az bir altın küpe bulunuyor. Bu eser, antik Anadolu’da gelişmiş kuyumculuk sanatının özgün ve şık bir örneğini temsil ediyor. Cam üfleme tekniğiyle yapılmış bir balsamarium tipi şişe ile minyatür amphora formunda bir öteki cam eser ise, Roma periyodunda hem gündelik hayatta hem de mezarlara bırakılan meyyit ikramı olarak yaygın biçimde kullanılan modüllerden. Bilhassa cam personelliği açısından dikkat çeken bu örnekler, devrin zanaat hünerlerine ışık tutuyor.
Bunlara ek olarak, Erken Orta Çağ’a tarihlenen, yeşil-sarı tonlarında camdan yapılmış ve çok kollu kandile (polykandelon) ilişkin yağ kapları da dikkat çeken kesimler ortasında yer alıyor. Çok kollu bu kandil yapısı, hem dini ritüellerde hem de mimari süsleme olarak kullanılmış olabileceğine işaret ediyor.
