Gürcistan’daki savaş izleriyle dolu anılardan Taliban idaresi altındaki Afgan bayanlarının meydan okuyan portrelerine kadar, İstanbul Photo Mükafatları 2025 kazananları, baskı ve yerinden edilme vakitlerinde fotoğrafın hem ahlaki bir vazife hem de bir hakikat dokümanı olarak gücüne dikkat çekti.
Anadolu Ajansı’nın 11. defa düzenlediği İstanbul Photo Awards, 10 kategoride 29 fotoğrafçıya ödül verdi. Mükafatlar, dünyanın dört bir yanından yaklaşık 22.000 müracaat ortasından seçildi. Bu, başlangıcından bu yana dünya çapında 20.000’den fazla fotoğrafçının iştirak gösterdiği yarışın giderek artan itibarının bir göstergesi.
SÜRGÜN YANKILARI
Tek Portre 2.lik Ödülü’nü kazanan Marylise Vigneau, “emperyalist savaşlar ve güç oyunları nedeniyle yerlerinden edilen insanların acılarını” simgeleyen tüyler ürpertici bir manzara yakaladı.
Portresi, 1992’deki Gürcistan-Abhazya savaşı sırasında Gürcistan’ın Abhazya bölgesinden kaçan Dzabuli Bendeliani’nin kıssasını anlatıyor.
Vigneau, Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, “Çeşitli ve iç içe geçmiş öyküler, coğrafik ve zihinsel bir alanın kesimli, öznel bir portresini oluşturuyor” dedi.
Vigneau, “Kaçışları sırasında kızı bir oyuncak bebek düşürdü ve Dzabuli onu çabucak geri aldı. Bu oyuncak bebek, eski hayatından kalan tek eşyası olmaya devam ediyor” dedi.
Bendeliani’yi, Sovyet devrinden kalma, şu anda binlerce yerinden edilmiş beşere konut sahipliği yapan bir kaplıca kasabası olan Tskaltubo’nun koridorlarında fotoğrafladı. Fotoğrafçının 30 yıldır yaşadığı yer burası.
Vigneau, “Bu görseli seçtim zira savaşla çarpıtılmış vaktin hüznünü yansıtıyor. Tam olarak yaşanmamış bir çocukluğun, sessizliğe gömülmüş yaşlılığın, daha ortaya çıkmadan dağılan bir hayatın izlerini taşıyor. Bu müsabaka derin bir şeye dokundu” dedi
Vigneau, tek başına çalışarak yerleri evvelden araştırdı ve Orta Asya ve Kafkasya’daki Sovyet sonrası kimliği araştıran uzun vadeli projesi “Sonsuza Kadar Sonsuza Dek”e yeni bir kısım eklemek için Gürcistan’a gitti.
Vigneau, “Tekniğim kolaydı; yalnızca 28 mm lens ve doğal ışık” diye belirtti.
‘FOTOĞRAFÇILAR HAFIZAYI KORUR’
Fotoğrafın rolü üzerine kanılarını lisana getiren Vigneau, “Kameralarımızla yakaladığımız her anın bir manası var. Belgesel fotoğrafçılar, çalışmalarıyla hafızayı korur ve saklar, zımnî gerçekleri ortaya çıkarır ve gün yüzüne çıkarırlar” dedi.
Vigneau, “Özellikle Ukrayna ve Filistin üzere savaş hatalarının işlendiği şu günlerde, bir fotoğraf geleceğe dair bir doküman olarak varlığını sürdürüyor.” tabirlerini kullandı.
Yapay zekanın görsel gazetecilikte oluşturduğu artan riskler konusunda uyaran Vigneau, “Yapay zekayla üretilen bir manzara, alana inmeyi, itimat ve tevazu ortasında hassas bir istikrarla ham gerçeklikle yüzleşmeyi ve nesnelliğe çabalamayı içeren foto muhabirliğinin tam tersidir” dedi.
Vigneau, “Yapay zekanın sansürü var fakat etiği yok. Foto muhabirliğini tanımlayan temel niteliklerden mahrum: empati, itimat ve anlayış” diye ekledi.
Vigneau, mükafatını “hileli parlamento seçimlerine ve ‘Gürcü Rüyası’ rejiminin şiddetine karşı protestoların yüzüncü gününe yaklaştığı bir dönemde” aldı.
Vigneau, “Rusya’dan bağımsızlık yolunda Gürcistan’ın uzun müddettir devam eden çabasına dikkat çekmek için katkıda bulunmaktan memnunluk duyuyorum” ifadelerini kullandı.
Fransız fotoğrafçı, projenin siyasi ütopyaları, bunların yolsuzluğunu, kimlik ve hafızayı, insanların bağımsızlığını ve direncini de yansıttığını belirtti.
MERCEKTEN MEYDAN OKUMA EYLEMLERİ
Story Daily Life 1.lik ödülünün sahibi Valentina Sinis, Taliban idaresi altındaki bayanların saklı ömürlerini belgelemeyi amaçlayan “Afgan Bayanlar Öykülerini Açıkladı mı?” isimli projesiyle mükafata layık görüldü.
Sinis, Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, “Afgan Bayanları Öykülerini Anlatıyor Muydu?” projesine başlamak duygusal açıdan ağır ve karmaşık bir seyahatti.
Sinis, “Hazırlıklar Afganistan’a ayak basmadan çok evvel başladı ve hem kendim hem de fotoğrafını çekmek istediğim bayanların güvenliğini sağlamak için titiz bir planlama gerektirdi.” dedi.
Kadınların kimliklerini korumak için her toplantının son derece bâtın bir halde düzenlenmesi gerekiyordu. “Yaygın kaygı elle tutulur cinstendi, fakat birçok kıssalarını paylaşırken harika bir yürek gösterdi” dedi.
Sinis, 50’den fazla bayan ve kız çocuğuyla tanıştığını, her birinin sert kısıtlamalar ve daima güvenlik tehditleri karşısında gösterdikleri direnç kıssalarını paylaştığını belirtti.
“Bu bayanların kararlılığı bana azimle devam etmem için ilham verdi. Çekilen her fotoğraf yalnızca bir manzara değil, birebir vakitte dayatılan görünmezliğe karşı bir meydan okuma eylemiydi” dedi.
Sinis, işbirlikçi bir yaklaşımı benimsediğini ve Afgan bayanlarına kendi kıssalarının ve imgelerinin nasıl sunulacağı konusunda denetim sahibi olma gücü verdiğini vurguladı.
“Böylesine karmaşık bir kültürün nüanslarını hiçbir yabancının tam olarak kavrayamayacağını bildiğimden, onların anlatıya taraf vermesinin değerli olduğuna inandım” diyen muharrir, bu yaklaşımın onların seslerinin onur ve hürmetle temsil edilmesini sağladığını kelamlarına ekledi.
Sinis, “Onların dayanıklılığını ve umudunu yansıtan günlük anları” yakalamayı amaçladığını belirterek, projenin dikkatli planlama, kültürel hassaslık ve kıssalarını gerçekçi ve inançlı bir halde anlatmak için derin bir hürmet gerektirdiğini açıkladı.
‘HER FOTOĞRAF UNUTULMAYA MEYDAN OKUYAN SESSİZ BİR ÇIĞLIK’
İtalyan fotoğrafçı, projesinin “genelde duyulmayan sesleri yükseltme” konusundaki kararlılığını yansıtan “son derece ferdî bir çaba” olduğunu söyledi.
“Bu manzaralar, özneler için dayatılan sessizliği kırmanın bir aracı olarak hizmet ediyor ve gerçeklerini dünyayla paylaşma fırsatı sunuyor. Şahsî sözün bastırıldığı bir bağlamda, her fotoğraf bir direniş aksiyonuna, unutulmaya meydan okuyan ve dikkat çeken sessiz bir çığlık haline geliyor” dedi.
Sinis, belgesel fotoğrafçılığın toplumsal algıları şekillendirmede ve değişimi yönlendirmede “muazzam bir güç ve sorumluluk” taşıdığını vurguladı.
‘GAZZE’DEKİ YIKIM, YERİNDEN EDİLME VE ÜMİTSİZLİĞİN İMAJLARI İÇGÜDÜSEL TANIKLIKLAR’
“Gazze’de devam eden soykırım bağlamında bu sorumluluk daha da kritik hale geliyor” diye ekledi.
Fotoğrafın, kültürel ve dilsel pürüzleri aşarak kozmik olarak yankılanan, ham, filtresiz anları yakalama üzere eşsiz bir yeteneğe sahip olduğunu vurgulayan Sinis, “Gazze’de yıkım, yerinden edilme ve ümitsizlik imajları, yaşanan vahşetin içgüdüsel tanıklıkları olarak hizmet ediyor” dedi.
“Bu fotoğraflar empati uyandırıyor, yaygın anlatılara meydan okuyor ve harekete geçmeye ilham veriyor” diye belirtti.
Fotoğrafçılığın, “duyulmayan kıssaları belgeleyerek ve paylaşarak” toplumsal değişimi tetikleyebileceğine, anlayışın gelişmesine, adaletsizliklere karşı çıkılmasına ve daha adil bir dünya için kolektif harekete ilham verebileceğine inanıyor.
Sinis, “Foto muhabirliğinde teknolojik gelişmeler, imajları yakalamak için gelişmiş araçlar sağlasa da, en güçlü teknoloji nihayetinde fotoğrafçının duygusal zekâsıdır” dedi.
Duyguları algılama ve onlara reaksiyon verme yeteneğinin, foto muhabirlerinin mevzularıyla gerçek bir bağ kurmalarını, yankı uyandıran anları yakalamalarını ve ilgi cazibeli öyküler anlatmalarını sağladığını vurguladı.
İstanbul Fotoğraf Ödülleri’ni kazanmak ona hem memnunluk hem de onay duygusu verdi. “Bu ödül, Afgan bayanlarının öykülerini onurlandırmanın yanı sıra, seslerini global bir platformda da güçlendiriyor” dedi.
“Bu, onların dirençlerini ve uğraşlarını belgeleme konusundaki kararlılığımı pekiştiriyor, empatiyi teşvik etmede ve toplumsal değişimi yönlendirmede görsel kıssa anlatımının değerini vurguluyor.” diye ekledi.
Yarışmanın itibarına ve global tanınırlığına dikkat çeken Sinis, memleketler arası alanda çalışmalarını sergilemek ve görsel öykü anlatımına katkıda bulunmak maksadıyla başvurduğunu söyledi.
Başvuru sürecinin kolaylaştırılması ve genel tecrübenin “çok olumlu” olduğunu belirten sanatçı, Anadolu grubunun “dünya çapındaki foto muhabirleri için böylesine kıymetli bir etkinliği” organize etmedeki profesyonelliğini yansıttığını söyledi.
İstanbul Photo Awards, görsel öykü anlatımı sanatını kutlarken tıpkı vakitte dünya çapında değerli bahislere ışık tutarak global foto muhabirliğinin temel taşlarından biri haline geldi.
İstanbul Photo Awards müsabakasının bu yılki sponsorluğunu Turkcell, bağlantı sponsorluğunu Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ve havayolu sponsorluğunu ise Türk Hava Yolları üstleniyor.
Kazanan fotoğraflar ve heyet üyeleri hakkında daha fazla bilgiye istanbulphotoawards.com adresinden ulaşabilirsiniz.
