ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve baş danışmanı Jared Kushner’in şahsî bağları sayesinde İsrail’in, Golan Tepeleri’nin ilhakı, ABD büyükelçiliğinin Kudüs’e taşınması ve Körfez ülkeleri ile olağanlaşma üzere çok kıymetli kazanımlar elde ettiği periyodun sona ermesi ve demokrat Joe Biden idaresinin başlıyor olması İsrail’de önemli bir tasa kaynağı. Bu telaşın en kıymetli sebebi yeni ABD Başkanı Joe Biden’ın, İran’la nükleer mutabakata dönme ve İsrail’e, Trump devrinde verilen şartsız dayanağı gözden geçirme ihtimali üzere gözüküyor. Bu yüzden İsrail dış siyaseti son periyotta Biden idaresinin İran karşısındaki mümkün ölçülü opsiyonlarını azaltmaya odaklanmış durumda.
Geçtiğimiz Cuma gerçekleşen Fahrizade suikastı, suikastta tüm kanıtların İsrail’i işaret ediyor olması ve ismi açıklanmayan birtakım İsrailli üst seviye yetkililerin suikastı üstlenmeleri bölgede gerginliği tırmandırarak Trump idaresinin eline müdahale için bir koz vermenin yanı sıra İran nükleer programına yönelik global farkındalığı artırmaya dönük bir teşebbüs olarak okunabilir. İsrail’in bu atılımı, İran idaresini, ABD ve İsrail gayelerine yönelik bir misillemeye zorlayarak Trump’ın atak planları için yasal münasebet elde etmeye yönelik bir planlamaya benziyor. Bu suikastın İsrail iç siyasetine güç bir periyottan geçen Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin iç siyasette rahatlamasına bir katkı sunacağı üzere gelecek yıl İran’da yapılacak seçimlerde şahin kanadın elini güçlendirerek İran-Batı yakınlaşmasını zehirleyebileceğini de hesaplayabiliriz. Ayrıyeten İran’ın mümkün misillemeleriyle tehdit algısı yükselen Körfez ülkelerinin İsrail’le, güvenlik ve Körfez’de İsrail askeri üslerinin kurulması dahil, işbirliğini perçinleyecek sonuçlar doğurabilir. Artan gerginlik bugüne kadar İsrail’le normalleşmeyen Suudileri bu tarafta teşvik edecektir.
Askeri kapasitesinin yetersizliği ve Biden periyodunda İran’a yönelik milletlerarası sempatiyi artırma isteği, İran’ın direkt olarak İsrail ve ABD gayelerine yönelik bir misilleme ihtimalini zayıflatıyor. Geçtiğimiz günlerde İranlı üst seviye yetkililerin Irak’taki İran uzantılı guruplara, Biden başkanlık koltuğuna oturuncaya kadar ABD maksatlarına saldırmayı kesmeleri istikametindeki davetleri, İran’ın Biden periyoduna pürüzsüz bir başlangıç yapma niyetini gösteriyor. Ayrıyeten Biden grubuna yakın isimler de sık sık İran idaresine gerginliği tırmandırmaması tarafında telkinlerde bulunuyor. Zati İran cumhurbaşkanı Ruhani’nin “savaş yanlılarına fırsat vermeyeceğiz” mealindeki açıklamaları da ABD ve İsrail amaçlarına yönelik bir misilleme ihtimalini zayıflatıyor. Bu yılın başında Fahrizade’den çok daha kıymetli bir isim olan Kasım Süleymani suikastına İran’ın verdiği zayıf karşılık da İran’ın ABD ve İsrail’e yönelik cepheden kapsamlı bir misilleme yapmaktan kaçınacağının öteki bir göstergesi.
Ancak İran’da, uzun müddettir çok berbatlaşan ekonomik durumun yol açtığı huzursuzluğa ilaveten iç kamuoyunun hükümete yönelik artan baskısı ve yaklaşan seçimler Manevî idaresini bir misillemeye zorlamakta. ABD ve İsrail üstte sayılan nedenlerle bu misillemenin maksadı olamayacağına nazaran bütün oklar Körfez’i yani Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan’ı gösteriyor. Fahrizade suikastının Muhammed bin Selman-Netanyahu görüşmesinin çabucak peşinden gerçekleşmesi, İran’ın, Riyad’ın bölgesel krizlerde ABD ve İsrail ile “işbirliği yaptığı” savını halkalaştıran bir atmosfer de ortaya çıkardı. Bu süreçte İran’ın BAE-Suudi Arabistan’ı olaydan sorumlu tutan açıklamaları da Körfez’deki tedirginliği artırdı. Ayrıyeten İsrail idaresinin, suikastı Muhammed bin Selman-Netanyahu görüşmesinin peşinden gerçekleştirmesi ve bu görüşmede suikastın baş şüphelisi olan Mossad’ın şefinin de hazır bulunmuş olması, Riyad’ı İran kaynaklı şiddet dalgasının maksadı haline getrime planı olarak okunabilir.
ABD’nin İran’a yönelik askeri bir müdahale planlarının konuşulduğu son günlerde, İran bu türlü bir müdahaleye yönelik muhtemel reaksiyonunun ne olacağını, Suudi petrol tesislerine, geçtiğimiz yıl ARAMCO tesislerine yapılan taarruzlardan sonraki en kapsamlı saldırıyı yaparak bir nevi ilan etti. İran’ın son atakla Suudilere verdiği bildiri, Riyad’ın İran’a yönelik bir saldırıyı desteklemesini zorlaştırmakta. Ayrıyeten bu türlü bir taarruz başlasa bile iki ay sonra başkanlık koltuğuna oturacak olan Biden’in Suudi Arabistan’ın güvenliğini sağlama konusundaki siyasetinin öngörülememesi Riyad’ı zorluyor. Gerçekten Muhammed bin Selman-Netanyahu görüşmesinde, veliaht prensin, İran’a yönelik mümkün bir saldırıyı Suudilerin desteklemeyeceğini Netanyahu’ya açıkça söylediği basına sızdırıldı.
Her ne kadar Muhammed bin Selman İran’a yönelik bir saldırıyı destekleme konusunda isteksiz olsa da son devirde içinde bulunduğu önemli politik sıkışmışlık elindeki opsiyonları değerli ölçüde daraltıyor. Düşük seyreden petrol fiyatları ve neredeyse büsbütün durma noktasına gelen inanç turizminin yol açtığı ağır ekonomik kahırlar ülke içerisinde bilhassa gençler ortasında gelecekte Suudi hükümdarı olması beklenen Muhammed bin Selman’a yönelik yansıyı artırmakta. BAE’nin Güney Yemen’de siyasi gayelerine ulaştığı için Suudileri yalnız bırakmasıyla çıkmaza giren Yemen savaşı, bölgeden yansıyan insani kriz görüntüleri ve savaşın tüm yükünün Riyad’ın üzerinde kalmasının yol açtığı güvenlik, ekonomik ve diplomatik ıstıraplar Muhammed bin Selman’ı hem iç kamuoyunda hem de memleketler arası arenada güç durumda bırakıyor.
Biden devrinin başlamasıyla Beyaz Saray’daki en kıymetli hamisi Trump’ı kaybedecek olan Muhammed bin Bin Selman’ın, yeni devirde tek dostu olarak İsrail’in ve ABD kongresindeki cumhuriyetçi senatörlerin kalacağı bir gerçek. Her iki aktör de İran’a yönelik hücum konusunda eldeki tüm imkânları zorluyorken Muhammed bin Selman’ın, İran’a yönelik taarruz planlarına direnmesi kolay değil. Üstelik Biden’in, Kaşıkçı cinayeti ve Yemen iç savaşında dünyaya yansıyan insani kriz görünümleri üzerinden Muhammed bin Selman’ı amaç alma ihtimali, Veliaht Prensi, Cumhuriyetçi kanada ve İsrail’e daha yakın durmaya sevk etmekte. Ayrıyeten Biden’in, Muhammed bin Selman’ın tutuklama kampanyaları ile saf dışı bıraktığı amcası Ahmed bin Abdülaziz ve kuzeni Muhammed bin Nayif üzere (Muhammed bin Nayif Obama döneminde iç içişleri bakanı olarak terörle mücadele konusunda ABD’nin takdirini kazanmış kıymetli bir isimdi) Suudi hanedanının kıymetli isimlerine yönelik beslediği sempati veliaht prensin taht hesaplarını da boşa çıkarabilir.
Trump sonrası periyotta Riyad’ın milletlerarası arenada derin bir yalnızlığa düşeceğine dair dehşetler içerideki mevcut ekonomik kahırlara siyasi problemler da ekliyor. Son devirde kral Selman inisiyatifi ile başlatılan Türkiye ile ilgileri düzeltme teşebbüsü ve Katar ablukasını kaldırmaya dönük teşebbüsler bu yalnızlıktan kurtulma uğraşının bir örneği olarak yorumlanabilir. Geçtiğimiz gün ARAMCO’nun Türkiye’ye yatırım yapmak için yaptığı müracaat ve bu müracaat talebinin Türkiye tarafından kabul edilmesi iki ülke ortasındaki buzların erimeye başladığının da birinci işareti.
Muhammed bin Selman’ın tahtı garantilemek ve hanedan içi mümkün rakiplerini saf dışı bırakmak için daha tezli ve maceracı bir siyasete olan şiddetli gereksinimi ve kral Selman’ın ihtiyatlı siyaset sürdürme konusundaki ısrarı idarede bir ikiliğe de yol açıyor. Hakikaten ülkeyi Yemen savaşına kendi inisiyatifi ile sokan Muhammed bin Selman, Filistin konusunda da kral Selman’ın bilakis Filistinliler için adil ve kalıcı bir tahlil olmadan da İsrail’le olağanlaşma konusunda istekli görünüyor. Muhammed bin Selman bu süreçte Sudan, Irak ve Pakistan üzere ülkeleri de, tıpkı Bahreyn üzere, İsrail’le olağanlaşmaya zorlayarak cumhuriyetçi kanat ve İsrail’le olan ittifakı perçinlemeye çalışıyor.
Netanyahu’nun, Mossad liderini da yanına alarak gittiği Neom kentinde, Muhammed bin Selman’dan hem İsrail’le olağanlaşma hem de İran’a yönelik atak konusunda kâfi dayanağı bulamadığı ve kendi savaşını çıkarmak için görüşmenin çabucak peşinden Fahrizade’ye yönelik provokatif hücuma onay verdiği anlaşılıyor. Bu akın sonrası İran kaynaklı muhtemel bir misilleme ABD idaresinden İran’a yönelik akına yönelik çıkan çatlak seslerin kısılmasını da sağlayabilir. Fakat günün sonunda muhtemel bir askeri gerginliğin tüm yükünün Körfez’in üzerinde kalabilme ihtimali BAE-Suudi idaresindeki tasayı derinleştiriyor.
