Suriye Dışişleri Bakanı Es’ad Hasan el-Şeybani, 19 Ağustos’ta İsrail Stratejik İşler Bakanı Ron Dermer ile ABD’nin arabuluculuğunda Fransa’nın başşehri Paris’te bir ortaya geldi. Görüşme iki taraf ortasındaki bakanlar düzeyinde birinci direkt temas olarak kayda geçti. Görüşme öncesi taraflar 7 Mayıs 2025’te Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), 11 Haziran’da ABD, 12 Temmuz’da Azerbaycan ve 24 Temmuz’da Fransa’nın arabuluculuğunda dolaylı görüşmeler yaptı. Bu süreçte İsrail, Suriye’nin güneyinin silahsızlandırılmasını açıkça kaide koşarken, Suveyda’da hükümete karşı savaşan yasa dışı silahlı Dürzi kümelere askeri takviye vererek başşehir Şam’ı vurdu. Şeybani-Dermer görüşmesi bu sürecin sonunda geldi. Görüşme sonrası Reuters’te yer alan haberde, iki taraf ortasında 25 Eylül’de bir güvenlik muahedesi imzalanacağı argüman edildi. Ancak Suriye Dışişleri Bakanlığı, bu iddiaları kesin bir lisanla yalanladı. Son günlerde ise İsrail ordusunun Şam’ın güneyindeki Kisve’nin yanı sıra, iki ülke ortasındaki Tampon Bölge’de ve Dera ile Suveyda kırsallarında hücumlarını artırması, Tel Aviv’in Şam’a kendi koşullarını dayatması halinde okunuyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, daha evvel yaptığı açıklamalarda Suriye’nin güneyinde Tampon Bölge’den Suveyda’ya kadar uzanacak bir silahsızlandırılmış bölge talep ettiklerini açıkça söylemişti. Suriye hükümeti ise bunun Suriye’nin toprak bütünlüğünü ihlal manasına geldiğini ve bu talebi reddettiğini belirterek başta ABD olmak üzere milletlerarası güçlerin arabuluculuk yapmasını talep ediyor. Şeybani ile Dermer ortasında yapılan görüşmede, tarafların 1974’teki ateşkes mutabakatına dönmesi, tansiyonun azaltılması, Suveyda’daki ateşkes durumunun takip edilmesi ve Suriye’nin egemenliğine hürmet duyulması üzere mevzuların ele alındığı bildirildi. Suriye’nin 25 Eylül’de mutabakat imzalanacağı argümanlarını yalanlamasının İsrail’in kurallarını reddetmeye devam ettiği manasına geldiği bedellendiriliyor.
Arap ülkeleri ile İsrail ortasında 1973’te başlayan ve Suriye’nin 1967 yılında İsrail tarafından işgal edilen Golan Tepeleri’nin bir kısmını geri almasıyla sonuçlanan savaşın akabinde 31 Mart 1974’te imzalanan mutabakat metninde, mutabakatın sonuncu bir barış olmadığı lakin barışa giden yolda birinci adım olduğu açıkça vurgulanıyor. Muahedeye nazaran Golan Zirvelerinin doğu kısmındaki (Alfa bölgesi) Kuneytra ve Harmon Dağı (Cebel El-Şeyh) Suriye’de kalırken, batı kısmı (Bravo bölgesi) ise İsrail’de kalacaktı. Taraflar kara, deniz ve havada ateşkesi kabul ederken, Alfa bölgesinin silahsızlandırılması da karara bağlanıyordu. BM Barış Gücü’nün (ANDOV) yerleştiği bölge, 8 kilometre uzunluğunda ve kimi yerlerde 10 kilometre genişliğinde bir alanı kaplıyor. İsrail ise 8 Aralık 2024’te Esed rejiminin devrilmesinin çabucak akabinde bu bölgeye asker konuşlandırarak muahedeyi ihlal etmişti.
Esma Efendi
Suriye ile İsrail ortasında yaşanan dolaylı ve direkt görüşme sürecini Yeni Şafak’a pahalandıran Suriyeli Araştırmacı Gazeteci Esma Saeb Efendi, İsrail’in Suriye’de ayrılıkçı hareketleri destekleyerek istikrarı baltaladığını söyledi. İsrail’in yeni Suriye’ye karşı agresif bir askeri tavır gösterdiğine değinen Efendi, “Bu tavır karşısında askeri gücü İsrail tarafından büsbütün yok edilen, fiziki olarak son derece zayıf ve şimdi kurumsallaşma etabını tamamlamayan ordusuyla Suriye’nin önünde diplomasi ve müzakere dışında pek bir seçenek bulunmamaktadır” diye konuştu. Efendi, kelamlarını şöyle sürdürdü; “İsrail’in bu niyeti göz önüne alındığında, Şam’ın bu siyasi atağının çok taraflı bir devlet stratejisinden çok, Suriye’nin güneyinde yayılmaya başlayan mezhepsel ayrılıkçı motivasyonu kırmak üzere geliştirdiği süreksiz bir siyaset olarak okumak mümkündür. Ortadoğu’da yeni gelişen uluslarası ve bölgesel dinamikler ışığında 1948’den beri savaşta olan Suriye ve İsrail’in askeri ve siyasi ilgilerinin yine yorumlanması, lakin uzun soluklu diplomatik müzakerelerle şekillenecek bir devlet stratejisiyle mümkün olabilir.”
Samir Seifan
Harmoon Araştırma Merkezi Müdürü Samir Seifan ise Yeni Şafak’a yaptığı değerlendirmede, Suriye’nin rejim sonrası istikrara ulaşma gayretlerini baltalayan İsrail’in, İran’ı sonundan uzaklaştırmakla kazanım elde ettiğini lakin Suriye’deki durumu da kendi kaidelerini dayatmak için kullanmak istediğini söyledi. Seifan, Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın, iç problemlere daha yeterli eğilmek için İsrail’in güvenlik tasalarını gidermeye ve muahedeye çalışmakla pragmatik davrandığını belirtildi. Bu durumun ihtilal öncesi “Nihai amacımız Kudüs” diyen Şara’nın kendi destekçileri ile sorun yaşamasına sebep olabileceğini söyleyen Seifan, “Suriye’de değerli bir bölümün önceliği İsrail ile çatışma yerine yine kalkınma ve istikrar sürecine vermekten yana” halinde konuştu.
ABD idaresinin Suriye-İsrail tansiyonu konusundaki tutumuna da değinen Seifan, ABD’nin bölgesel mutabakatların çökmesini istemediğini söz etti. Washington’da Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanlığı’nın Suriye’nin istikrarından yana olduğunu söyleyen Seifan, buna karşılık CIA ve Pentagon’un bu hususta tereddütlü olduğuna işaret etti. Seifan, Suriye’de İsrail’den dayanak uman Suveyda’daki yasa dışı silahlı Dürzi kümeler, kuzeydoğudaki Suriye Demokratik Güçleri (SDG/PKK) ve eski rejim yanlıları üzere tarafların da İsrail ile tansiyonun bitmesi halinde ellerindeki kozu yitireceklerini düşündükleri için mutabakat sürecinin başarısız olmasını istediklerine dikkati çekti.
