Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi iş birliğinde gerçekleştirilen çalışmalar, kale içerisindeki kilise ve etrafında sürdürülüyor.
Orta Çağ’da karar süren Gürcü Krallığı ve Osmanlı periyodunda idare merkezi olarak kullanılan bölgede yer alan kalede bu yıl yapılan hafriyatlarda aşevi, sarnıç, sikke ile mezar odası ortaya çıkarıldı.
Kazı Lideri ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Osman Aytekin, çalışmaların 2021’de Kültür ve Turizm Bakanlığının müsaade ve dayanaklarıyla başladığını söyledi.
Kazıların en az 5 yıl daha devam etmesinin planlandığını lisana getiren Aytekin, 5. yüzyılda inşa edilen ve 9. yüzyılda Bagratlı Hükümdarı Büyük Aşot tarafından onarılarak kent kısmı eklenen kalenin, tarihte değerli bir yerleşim yeri olduğunu vurguladı.
Yönetici sınıfı ve ailelerinin iç kalede, tüccar ve zenginlerin ise surla çevrili kent kısmında yaşadığının belirlendiğini vurgulayan Aytekin, kent kısmında ise türbe, hamam, kilise ve çeşme üzere yapıların bulunduğunu belirtti.
“Burada değerli bir nüfus barınıyordu”
Petrus ve Paulus Kilisesi’nde geçen yıl çalışmalara başlandığını hatırlatan Aytekin, şöyle devam etti:
“Bu sene de bu kilisenin etrafındaki yapılarla ilgili çalışmalar yürütüyoruz. Çabucak yakınında tandır konutu, aşevi olarak nitelendirdiğimiz büyük bir yer çıktı. Temelleri ve tandır kalıntıları ortaya çıktı. Bu da gösteriyor ki burada kıymetli bir nüfus barınıyordu. Burada hem dini açıdan hem idari açıdan değerli bir nüfusun olduğunu, aşevi ve tandır konutu doğruluyor. Çok sayıda sarnıç var. İki sarnıcın hafriyatını bitirdik, üçüncü sarnıca devam ediyoruz. Onları bitirdikten sonra da idare binasına geçeceğiz.”
“Büyük Aşot’un mezarı bulundu”
Aytekin, Gürcistan’ın tarihini anlatan “Kartlis Tskhovreba” isimli kitapta Petrus ve Paulus Kilisesi’nde Gürcü Hükümdarı Büyük Aşot’un mezarının bulunduğuna dair bilgiler olduğuna değinerek, şunları kaydetti:
“Aşot’un mezarı hem Gürcü bilim insanları hem de bizim tarafımızdan aranıyordu. Kilisenin dar olan apsis kısmında, apsisin altında mezar odasını bulduk. 2 metre uzunluğunda 1 metre 80 santim genişliğindeki üstü tonozla örtülü mezar odası bulduk. Ne yazık ki bu kazıyı yaptığımızda tonozun içerisinde rastgele bir ceset yahut kemik kesimlerinin olmadığını tespit ettik. Gürcistan’da iki mezar aranıyordu. Kraliçe Tamara’nın mezarı bilinmiyordu. Biri de bu Büyük Aşot’un mezarıydı. Burada olduğu söyleniyordu lakin tam olarak nerede olduğu bilinmiyordu. Bilimsel olarak Türk arkeolojisi ismine takımımız tarafından Büyük Aşot’un mezarı bulundu.”
Kazılarda ayrıyeten 11. yüzyıl başlarına ilişkin Bizans sikkesi, seramik modülleri, taş ve metal gülleler üzere taşınabilir kültür varlıklarının bulunduğunu tabir eden Aytekin, buluntuların yıl sonunda Artvin Müzesi’ne teslim edileceğini anlattı.
Aytekin, kazıların tamamlanmasının akabinde bölgenin değerli bir kültür ve turizm merkezi olacağına inandığını kaydetti.
Kazı heyetinde yer alan Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Turgay Beyaz, kazı bölgesinde yer ve kaya mekaniği üzerine çalıştığını söyledi.
Beyaz, kalede tartısı 10 tonu bulan yekpare kayaların kullanıldığını, bunların yereldeki kayalardan tercih edildiğinin belirlendiğini kelamlarına ekledi.
