Sinemanın kendini bulması yolunda atılan kritik adımlardan biri Sundance Sinema Şenliği idi. “Bağımsız Sinema” kavramının dillendirildiği devirlerde kurumsal olarak ortaya çıkan ve bağımsız sinemalara ‘yuva’ olan şenliğin kurucusu Robert Redford idi. Evet, geçtiğimiz günlerde 89 yaşında ölen Hollywood yıldızı Redford’dan bahsediyoruz.
Hollywood’un 70’ler ve 80’lerden itibaren en beğenilen isimlerinden olan Redford, kendini sanata ve gençlere adayacak bir yol buldu. Şöhretini ve yararını bunun için kullandı. ABD Utah’ta kurduğu şenlik yeni sinemacılara kapı araladı. İsmi Sandence oldu ve ‘Bağımsız Sinema’nın kalesi kabul edildi.
Sinemamızın bilhassa bölgesel olarak gereksinimi olan şey tam olarak bu. Genel geçer dayatmaları kabul etmeyen, sinema sanatının imkanlarının farkında, telâşlı olmayan, gençleri ve yeni yolları önemseyen bir yapı zorunlu.
Dünya nüfusunun yarıdan fazlasını içinde bulunduran, kendini tekrar etmeye başlayan ‘Batı’nın arazlarının farkında, ‘Doğu’nun birikimini kullanan ve teknoloji ile içli dışlı yapılara ve tertiplere muhtaçlık var.
Mesela Suudi Arabistan’da başlayan ve önemli fonlar ile büyüyen Kızıldeniz Sinema Şenliği olumlu bir adım üzere görünse de kendisini var edebilmek için Hollywood yıldızlarına sırtını dayamış durumda. Şenlikteki sinemalar Batılı sinemalardan farklı sayılmaz. Özgünlükten kelam etmek mümkün değil.
Ülkemizdeki sinema şenlikleri için de durum farklı sayılmaz. Yerli sinemaya motor olacak formda değil, dünyadaki benzerlerinin devamı niteliğinde tertipler görüyoruz. Bunlar da lazım elbette. Üniversal deneyim kesinlikle kullanılmalı. Fekat yalnızca bir tane, tam olarak ‘biz’e ilişkin, Doğu’nun kadim kültürüne dayanan, yalnızca anlattığı ile değil anlatımı ile de fark ortaya koyan üretimlere kapı aralayan yapıya o kadar gereksinimimiz var ki…
Sundance FF’yi internette basitçe arattığınızda “Sundance Sinema Şenliği, Amerikan bağımsız sinemasının en değerli destekçisi olmuş, Hollywood sinema sanayisi ve onun Oscar temelli üretim şemasına alternatif getirme hedefinde olan bağımsız sinema festivalidir” tabirleri karşınıza çıkar. Yani bir alternatiftir. Merkezi sinemaya itiraz eder ve yeni anlatıları dayanaklar.
“O halde şenlik sineması ne işe yarar” üzere bir soru karşımıza çıkar elbette. Doğrudur. Temelinde şenlikler de bunun için vardır. Lakin şenliklerin de anlatı ve yapı olarak birbirine benzemesi, heyetlerin ya da seçicilerin bile birebir ya da emsal anlayışta olması kendini tekrar eden süreci perçinlemiştir. Ticari sinema ne kadar tıpkı ise şenlik sineması da o kadar kendini tekrar etmeye başlamıştır.
Çare tekrar sinemanın kendisinde. Anlatının çoğalması, sinemanın kendi gelişiminde olan vazgeçilmez bir ögedir. Batı bunu yakın vakte kadar yapabildi. Bütün dünya da Batı üzere yapmaya başladı ve o denli devam ediyor. Meğer farklılığı ortaya koyacak olan Doğu’nun kendisinde var ve arayış buraya yönelmeli.
Bir Hollywood efsanesi olarak “Belalılar”, “Akbabanın Üç Günü” ve “Başkanın Bütün Adamları” üzere sinemalarla tanıdığımız Robert Redford’un temelini attığı Sundance FF’de birçok yeni ve farklı isim sinema dalına armağan edilmiştir. Ava DuVernay, Steven Soderberg, Quentin Tarantino ve Ryan Coogler üzere isimler Sundance’te kendisini göstermiştir.
İşte muhtaçlığımız olan tam olarak budur. Doğu’da neşet edecek yeni anlatılar ve sinemacıların kendini bulacağı farklı tertipler. Tarantino ve Soderberg üzere isimlerin sinemada açtığı çığırın bir gibisi ve hatta çok daha sarsıcı olanı bu topraklardan yükselmeli.
Bunun için elbette önemli bir irade gerekli. Redford, kendi popülaritesini ve tesirini kullandı. Mesela ülkemizde Şener Şen ya da Haluk Bilginer yahut Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit üzere isimlerin öncülük edeceği, günümüz tanınan isimlerinden Kıvanç Tatlıtuğ, Cem Yılmaz üzere ünlülerin himaye edeceği bir tertip değerli (Elbette bu isimlerin hepsinden Doğulu bir hassasiyet beklenemeyebilir. Örnek olsun diye isimleri sıraladık).
Tarihin akışını değiştiren isimler her vakit nüfuz sahibi ya da tesirli bireyleri yanına alan yenilikçi yaklaşımlara sahipti. Türkiye’nin merkezinde olacağı böylesi bir atılım, yakın gelecekte nereye vuracağı tartışılan sinemada öncü bir yol oluşturabilir. Sinemanın içinde olan isimlerin bu türlü bir yola çıkması, hareketi sivil kılar ve dezavantajların birçoklarını bertaraf edebilir.
