Gazeteci muharrir Taha Kılınç’ın “Kayıp Coğrafyanın İzinde: Doğu Türkistan Seyahatnamesi” isimli yapıtı okuyucuyla buluştu.
Ketebe Yayınları’ndan çıkan kitabın Taksim Cami Kültür Sanat Merkezi’ndeki tanıtım programında, Doğu Türkistan’ın tarihi ve kültürel derinliği ile alandan tanıklıklarla Uygurların karşı karşıya bulunduğu dram konuşuldu.
Gazeteci müellif Taha Kılınç, AA muhabirine, kitabı Doğu Türkistan’a giderek yazdığını belirterek, “Giderken kimi sorularım vardı. Birincisi, ibadet özgür mi? İkincisi, mescitler, ibadet alanları açık mı? Üçüncüsü, sokaklarda, görünür alanda kamusal alanda tesettür hür mi? Maalesef mescitleri kapalı bulduk, mescitlerde namaz kılamadık. Maalesef sokaklarda Müslüman hanımların tesettürünün önemli bir formda engellendiğini gördük.” dedi.
İnsanların fizikî olarak hayatlarına müdahalesi noktasında, gitmeden evvel okuduğu şeylerin çok daha fazlasını orada gördüğünü tabir eden Kılınç, “Bu kitabı yazmakta üç tane amacım var. Birincisi orada ne yaşanıyor aktarmak istiyorum. İkincisi geleceğe bugün neler yaşandığına dair bir delil bırakmak lazım. Üçüncü olarak da oradaki tarihi ve kültürel zenginliği ve derinliği aktarmak gerekiyor.” görüşünü paylaştı.
“Kitapta 300’den fazla fotoğrafa yer verdik”
Taha Kılınç, Doğu Türkistan’da aktüel olarak yaşananların zihinlerde canlanması için, tamamına yakınını kendisinin çektiği 300’den fazla fotoğrafa da kitapta yer verdiklerine işaret eden Kılınç, “Bu kaygısı daima birlikte paylaşalım.” değerlendirmesini yaptı.
Doğu Türkistan halkının yüzyıllardır süren varoluş uğraşına dikkati çeken Kılınç, “Bugün Doğu Türkistan’da mescitlerin minareleri sökülüyor, türbeler yerle bir ediliyor, mezarlıklar yok ediliyor. Başörtüsü yasaklanıyor, ibadet edenler takip altına alınıyor. Bir milletin hafızası sistematik olarak silinmeye çalışılıyor. Bu kitap, bu yok edilişin sessiz şahididir.” tabirlerini kullandı.
Doğu Türkistan seyahatine çıkmadan evvel birçok evrak, kitap okuduğunu, insanları dinlediğini aktaran Kılınç, şunları kaydetti:
“Birtakım sürpriz bir tevafuklar zinciri sonucunda Allah lütfetti, geçtiğimiz haziran ayında, yanımda bir arkadaşımla birlikte Doğu Türkistan’ın tarihi kentlerine 8 günlük bir seyahat yaptık. Ben bir Müslüman olarak kendi şahitliğim çerçevesinde 8 gün boyunca ezan duymadığımı söylüyorum. Düşünün Hoten, Doğu Türkistan’ın en dindar, en muhafazakar, en mütedeyyin kentlerinden bir tanesi. Kaldığımız müddet boyunca Müslüman nüfus oranı merkezde en az yüzde yetmiş olduğu bu kentlerde sokakta bir tane başörtülü görmedim.”
Yaşlı bayanların sıcağa karşın kolları bileklere kadar kapalı, boyunları kapalı kıyafetler giydiğini lisana getiren Kılınç, “Genç arkadaşlar bilmez lakin biz bunu yaşadık, yaşayınca imkansız gelmiyor. Ben kimilerinin gözünde ‘Evladım bu türlü bakma, ben bir vakitler örtülüydüm şu anda lakin bu kadarına gücüm yetiyor’ tabirini gördüm. Mesela 28 Şubat sürecinde biz üniversitelerde başını açmak zorunda kalan arkadaşları, o mahcubiyetlerinden, yüzlerindeki sözden, daima yerlere bakmalarından tanırdık. İnanın biz bunu yaşadık Doğu Türkistan’da.” dedi.
Kılınç, seyahatlerinde ayrıyeten bir çok yapının yok edildiğine de şahit olduklarını belirterek, “Mesela Kaşgar’da kentin içerisinde alkollü bara, alkollü restorana çevrilmiş, içi otel olmuş, kamu binasına çevrilmiş, öteki hedeflerle kullanılmış binalar gördüm. Minarenin yanından geçiyorsun mimarisiyle her şeyiyle bir cami, bakıyorsun iç taraf alkollü bir restorana dönüşmüş. Merkezde 14 tane cami zati büsbütün yok etmişler. Mescitlerin yerlerini teker teker tespit ettik.” sözlerini kullandı.
Seyahatleri esnasında çeşitli meşakkatler yaşadıklarını anlatan Kılınç, “Rabbimiz bir şeyleri anlatalım diye önümüzü açmış. Birinci gayem orada yaşananları buraya aktarmaktı. Rabbim lütfetti yani bu türlü bir tanıklık Allah’ın lütfuyla gerçekleşti. İnşallah çok daha uygunlarını çok daha olumlu taraflarıyla gelecekteki öteki beşerler yapar.” değerlendirmesinde bulundu.
Kitabın sadece bir seyahat anlatısı olmadığını, birebir vakitte unutulmuş bir coğrafyanın aktüel tanıklığı olarak kaleme alındığını tabir eden Kılınç, 2025 yılında Gulca’dan Kaşgar’a, Yarkent’ten Hoten, Urumçi ve Turfan’a uzanan seyahatinde edindiği izlenimlerini aktardı.
Katılımcıların ilgiyle takip ettiği söyleşinin akabinde Taha Kılınç, soruları cevapladı, okuyucularıyla sohbet etti ve kitaplarını imzaladı.
Tarihi art plan ve alandan müşahedeler yer alıyor
Ketebe Yayınları tarafından okuyucuyla buluşturulan “Kayıp Coğrafyanın İzinde: Doğu Türkistan Seyahatnamesi”, hem tarihi art plan hem de alandan derlenen müşahedelerle zenginleştirilmiş anlatı sunuyor.
Doğu Türkistan sıkıntısına dair özgün ve derinlikli bir kaynak olarak bedellendirilen çalışmada, Kaşgarya Buyrukluğu, Müzik Türkistan Cumhuriyetleri, Abdulkadir Damolla ve Osman Batur üzere figürlerle bölgenin tarihi hafızası da ele alınıyor.
Seyahat boyunca müellifin kendisinin çektiği fotoğraflarla zenginleştirilen kitap, sırf kelamlı tanıklık değil, birebir vakitte görsel bir bellek kaydı da sunuyor.
Renkli baskı ve özel dizaynıyla dikkati çeken eser, hem akademisyenlere hem de mevzuya ilgi duyan genel okuyucuya hitap ediyor.
