Döviz-faiz vurgununa ulusal fren kural: Maliyenin denetimsizliği spekülatörün cebini dolduruyor

Türkiye iktisadı, uzun müddettir döviz kurundaki dalgalanmanın tetiklediği enflasyon ve buna karşı uygulanan yüksek faiz siyasetlerinin oluşturduğu, dünyada eşi gibisi görülmeyen bir kısır döngüyle gayret etmektedir. Son iki yılda eşi gibisi görülmemiş bir biçimde yüzde 100’ün üzerinde artan kur, ithalat maliyetlerini yükseltip enflasyonu beslerken; yüksek faiz ise hem üretim maliyetlerini artırmakta hem de krediye erişimi zorlaştırarak borçlanma maliyetlerini katlamaktadır. Bu iki istikametli baskı, üretim ve tüketimi daraltarak ekonomik kırılganlıkları derinleştirmekte, konkordato ilanlarını artırmakta, firmaları iflasa sürüklemekte ve sanayicileri emekçi çıkarmaya zorlamaktadır.

Son yıllarda Türkiye iktisadı, döviz kuru şokları, yüksek faiz baskısı ve borsa manipülasyonlarıyla sarsılmaktadır. Bu gelişmeler sırf global tesirlerin değil, tıpkı vakitte güçlü yerli sermaye kümelerinin yönlendirdiği sistematik spekülasyonların sonucudur. Sayıca az lakin tesiri büyük olan bu kümeler, bankalardaki mevduatların yüzde 60’ını, ferdî döviz hesaplarında 125 milyar doları ve sahip oldukları şirket ve kurumlar aracılığıyla yaklaşık 80 milyar dolarlık ek döviz varlığını denetim etmektedir. Toplamda 200 milyar doları aşan bu güç, kur, faiz ve borsa üzerinde çarçabuk manipülasyon yapmalarına imkan tanımaktadır. Bilhassa düşük kredi faizi periyotlarında, kontrolden mahrum biçimde TL bazlı kredi kullanılarak döviz satın alınması, piyasada adeta “taşıma suyla kur yükseltme” sistemini çalıştırmıştır. Bankalardan ucuza sağlanan TL kaynaklarının spekülatif biçimde dövize çevrilmesi, sırf döviz talebini yapay olarak şişirmekle kalmamış; tıpkı vakitte kuru dramatik bir biçimde üst sıçratmış, finansal sistemde kalıcı bir oynaklık inşa etmiştir. Bu durum, vatandaşın da satın alma gücünü azaltarak belirsizlik ve tedirginlik oluşturmuş, geniş kitleleri mağdur etmiştir. Bu tablo, aslında TL’nin üretim ve yatırım için değil, dövize hücum aracı olarak kullanıldığını göstermektedir. Kontrolsüz kredi-döviz arbitrajı sayesinde, belli sermaye kümeleri hiçbir üretim faaliyetine katkı sunmadan “kur şoklarından servet transferi” yapabilmiştir. Şayet mevcut durumda yürürlükte olan kanun uygulanmış olsaydı, spekülasyon maksatlı vurgun peşinde olan kişisel hesaplar bu tıp cüretkâr süreçlerden vazgeçecek, kur üzerinden spekülatif çıkar sağlama iştahları kesilip duracak ve TL likiditesi iktisada kıymet katan alanlara yönlendirilecekti.

Bu bireyler, dövizdeki ani yükselişlerden döviz karı elde etmekle kalmayıp, faizlerin arttığı periyotlarda TL cinsinden yüksek karlar da sağlamaktadır. Büyük portföyleri sayesinde borsa fiyatlarını yönlendirmekte ve vakit zaman piyasada inanç sarsıcı spekülatif ataklara girişmektedirler. Bu tesirin kaynağı yalnızca sermaye büyüklüğü değil, tıpkı vakitte yetersiz kontrol ve uygulanmayan vergi düzenlemeleridir. Şirketlerin döviz çıkarları vergilendirilirken, kanunda olduğu halde ferdî çıkarlardan vergi alınmamakta, bu durum dövize yönelimi artırarak piyasa dengesizliklerini derinleştirmektedir. Bu tablo karşısında kişisel döviz çıkarlarından vergi alınması, TL’ye olan itimadı tekrar tesis etmeyi, dövize dayalı spekülatif çıkar döngüsünü kırmayı ve kuru istikrara kavuşturarak dünyada olduğu üzere uzun vadede %5 enflasyon, %5 faiz ve sürdürülebilir büyümeyi hedeflemektedir.

Yüzbinlerce personel çalıştıran, döviz kazandıran ve üretim yapan endüstriciler ile ihracatçılar gelirleri üzerinden yüzde 25’e kadar vergi öderken, hiçbir üretim katkısı olmadan döviz alım-satımıyla çıkar sağlayan bireylerin vergi ödememesi ya da buna göz yumulması hem kamu vicdanını hem ekonomik dengeyi zedelemektedir. Bu nedenle ferdi döviz çıkarlarına yönelik, kanunen yüzde 15 ile yüzde 40 ortasında uygulanması gereken vergi oranının fiilen hayata geçirilmesi önerilmektedir. Bu adım, mali adaleti sağlayacak, spekülatif davranışları caydırarak piyasaları daha öngörülebilir hale getirecektir. Sistem devreye girdiğinde kur istikrarı sağlanacak, bireyler yine TL’ye yönelecek, ithalat maliyetleri ve güç fiyatları düşecek, faizler gerileyerek yatırım ortamı güçlenecektir. Böylelikle kısa vadeli çıkar hırsı yerine, üretim ve katma kıymete dayalı uzun vadeli yatırımlar öne çıkacaktır.

Son beş yılda Türkiye ekonomisindeki kırılganlıkların temelinde, döviz kurundaki ani artışların tetiklediği enflasyon, faiz baskısı ve istikrarsızlık yer almaktadır. Bu süreçte ferdî döviz çıkarlarından vergi alınsaydı, spekülatif döviz karları önlenerek kur ve faiz baskısı değerli ölçüde hafifletilebilirdi. Sistem, döviz kuru üzerinden elde edilen karlara %25 vergi uygulanmasını öngörmektedir. Örneğin, 2020’de 100.000 dolara sahip bir yatırımcının, 2025’te kurun 40 TL olması durumunda elde ettiği 3.900.000 TL döviz yararının yaklaşık 975.000 TL’si katkı hissesi olarak alınmakta; geriye kalan net yarar düşmektedir. Bu da 2025 yılı Eylül kuru ile yaklaşık 75.625 dolara denk geliyor. Böylelikle kur artık “yükseldikçe kazandıran” değil, yükseldikçe ziyan ettiren bir öge haline gelecek; dövize dayalı vurgun iştahı kırılacaktır.

Bireysel döviz çıkarlarına uygulanacak %25 vergi, sırf spekülatif karları caydırmakla kalmaz; birebir vakitte Anayasa’nın 73. unsurunda yer alan “Herkes, mali gücüne nazaran vergi öder” prensibine uygun olarak mali adaleti pekiştirir. Üretim yapan endüstriciler ve ihracatçılar yüksek vergi yükü taşırken, sırf döviz tutarak çıkar sağlayan bireylerin vergi dışı kalması hem kamu vicdanını hem ekonomik dengeyi zedelemektedir. Bu sistem, adalet hissini güçlendirerek tüm kesitlerin ekonomik sorumluluğu paylaşmasını sağlar. Vergi uygulamasıyla bireylerin dövize yönelme motivasyonu azalacak, kur üzerindeki spekülatif baskı kalkacak, TL’nin kıymetini korumak için uygulanan yüksek faiz siyasetine gereksinim ortadan kalkacaktır.

Tüzel şahıslarda olduğu üzere bireylerin de döviz yararlarına yüzde 25 vergi uygulanması, doların cazibesini azaltacak ve “dolar daha da artacak” beklentisini ortadan kaldıracaktır. Böylelikle dolar istikrarlı kaldığı için kimsenin vergi vermesi kelam konusu olmayacak, kur istikrara oturacaktır. Bu eğilim, yatırımcıları dövizden TL’ye yahut alternatif yatırım araçlarına yönlendirecek; şirket ve kurumların da portföy tercihlerinde TL’yi öne çıkaracaktır. Bu sistem, Merkez Bankası’nın faiz indirimi önündeki mahzur olan “döviz artacak korkusu”nu ortadan kaldıracak; faizler düştükçe kredi maliyetleri gerileyecek ve finansmana erişim kolaylaşacaktır. Sonuç olarak üretim artacak, fiyatlar düşecek, yatırımlar ve istihdam canlanacak, ihracat güçlenecek ve ekonomik büyüme sürat kazanacaktır.

Döviz yararı üzerinden alınacak verginin temel maksadı, vatandaşın enflasyona karşı korunma uğraşını cezalandırmak değil, tam bilakis ekonomiyi bir satranç tahtası üzere kullanarak yüksek kur–yüksek faiz ikilisini silaha dönüştüren büyük ferdi sermaye hesaplarını denetim altına almaktır. Bakanlığın işaret ettiği binde 2 kambiyo vergisi, teknik olarak bir süreç harcı olup döviz çıkarlarının vergilendirilmesiyle uzaktan yakından bağlantılı değildir; bu iki mekanizmayı birebir kefeye koymak, iktisat politiğin özünü bilerek ya da bilmeyerek saptırmaktır. Zira gerçekte yaşanan şudur: Kur 20 liradan 40 liraya çıkarak yüzde 100’ün üzerinde dramatik bir artış gösterdiğinde, birebir anda yüzde 100’ün üzerinde ithalat maliyetleri katlanıyor, güç ve orta malı fiyatları artarak şok tesiri oluşturuyor. Bu şok, enflasyonu üst taşıyarak makul çevrelerin baskısıyla Merkez Bankası’nı faizi daha da üst çekmeye zorluyor. Türkiye üzere ithalat bağımlılığı yüksek bir iktisatta, kurdaki her sıçrama cari açığı büyütmekte, sanayi üretiminin maliyetlerini ağırlaştırmakta ve bütçe istikrarlarını bozarak ekonomik kırılganlığı daha da derinleştirmektedir. Yani kazanan birkaç spekülatif hesap olurken, kaybeden 85 milyon vatandaştır. Bu düzenleme ile emel, küçük tasarruf sahibini mağdur etmek değil; tersine kurun istikrarlı seyri sayesinde vatandaşın dövizde “siper arama” gereksinimini ortadan kaldırmak, yenilikçi TL bazlı finansal eserlere yönelmesini kolaylaştırmaktır. Öbür bir tabirle önerilen vergi, kur vurgununu besleyen “büyük hesaplara” karşı bir mali fren, Türkiye iktisadını enflasyonun ana kaynağı olan yüksek kur–yüksek faiz kısır döngüsünden ve çok yükselen ithalat masraflarının makro istikrarları çökertici baskısından kurtaracak stratejik bir müdahale aracıdır. Bu tablo karşısında hâlâ “binde 2 ile yetiniyoruz” demek, Bakanlığın lisana getirdiği “bilgi noksanlığı” suçlamasını boşa düşüren, yalnızca gerçeklerden kopuk bir bürokratik savunma değil, iktisat yangınına çay kaşığıyla su taşıma çabasından öteye gitmeyen trajikomik bir yaklaşımdır.

Bilinmelidir ki, büyük sermaye kümelerinin vergi uygulandığında sermayeyi yastık altına ya da yurt dışına kaçıracağı istikametindeki telaffuzları temelsizdir. Vatandaşın bu tehditler karşısında huzursuz olmasına gerek yoktur; zira Türkiye’nin altyapısı, kurumsal kapasitesi ve teknolojik yetkinliği bu süreci denetim altına alabilecek güçtedir. Memleketler arası para transferleri, döviz alım-satım ve çekim süreçleri elektronik sistemler üzerinden esasen izlenmektedir. Yasal düzenlemeler ve yapay zekânın sunduğu kontrol imkânları sayesinde süreç aktif biçimde yönetilir. Münasebetiyle rasyonel bir temelden mahrum bu telaffuzlar, toplumun gözünü korkutmaya çalışsa da Türkiye’nin mevcut kontrol gücü karşısında hiçbir geçerliliğe sahip değildir.

Bu sistem, dövizden çıkar sağlayan bireylerin yalnızca yükselen kurdan kar etmesini değil, TL bazlı tahviller, mevduatlar, gerçek dal yatırımları ve kamu dayanaklı fonlar üzere iktisada katkı sunan araçlara yönelmelerini teşvik eder. Böylelikle dövizin artmayacağı bir ortamda vatandaşın aleyhine rastgele bir durum kelam konusu olmayacak; zira kur artışı olmadığı sürece vergiye tabi bir yarar da doğmayacaktır. Ferdi döviz çıkarlarından vergi alınması, yalnızca ekonomik bir tedbir değil, birebir vakitte döviz üzerinden yürütülen spekülatif taarruzlara karşı ulusal bir savunma sınırıdır. Bu sistem, finansal manipülasyonları etkisiz hâle getirerek, Türk milletinin emeğini ve geleceğini müdafaayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede Bakanlığın, kontrolsüz ferdi çıkarları izleyerek vergisiz bırakılan döviz yararlarını mevzuata uygun biçimde vergilendirmesi beklenmektedir.