Bu yıl Nobel Kimya Ödülü’nü “metal-organik çerçevelerin geliştirilmesi” alanındaki çalışmasıyla almaya hak kazananlar ortasında yer alan Filistin asıllı ABD vatandaşı Omar Mwannes Yaghi, İsrail’in topraksız bıraktığı mülteci bir ailenin zorluklara göğüs geren çocuğu olarak yetişti.
Filistin asıllı Yaghi, 1965’te Ürdün’ün başşehri Amman’da doğdu ve mülteci kampında ömrünü sürdürdü.
Tayvan merkezli milletlerarası bir bilim ve kültür mükafatı Tang Prize tarafından 23 Nisan’da yayımlanan belgesele konuşan Yaghi’nin anlattıklarına nazaran, çocukluğunu geçirdiği meskende su, elektrik ve sıhhi tesisat yoktu.
Ailenin yaşadığı tek odanın yarısı inekleriyle doluydu, öbür yarısı ise yatıp kalktıkları kısımdı.
Çok çocuklu bir konutta, Filistinli mülteci bir ailenin çocuğu olarak şiddetli şartlarda büyüyen Yaghi’nin kimyaya olan ilgisi 10 yaşında başladı.
Babasının teşvik etmesiyle 15 yaşında ABD’ye taşınan Yaghi, üniversite eğitimini burada tamamladı.
Yaghi, kimya alanında doktora derecesini ABD’deki Urbana-Champaign Illinois Üniversitesinden aldı ve Harvard Üniversitesinde “Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi” olarak misyon yaptı.
“Yetiştirdiğimiz sığırlarla birlikte yaşıyorduk”
Nobel Mükafatı tanıtım faaliyetleri grubuna açıklama yapan Yaghi, “Ben çok mütevazı bir konutta büyüdüm ve küçük bir odada ondan fazla kişi, yetiştirdiğimiz sığırlarla birlikte yaşıyorduk. Mülteci bir ailede doğdum, annemle babam okuma yazma bile bilmiyorlardı.” diye konuştu.
Kimya ve moleküllere ilgisinin 10 yaşında başladığını kaydeden Yaghi, o günden bu yana kendini kimyasal sorunlara, yapılara ve araştırmalara verdiğini söyledi.
“Hayalim en az bir makale yayımlayıp 100 atıf almaktı”
Yaghi, bilimin dünyadaki “en büyük eşitlikçi güç” olduğunu vurgulayarak “Arizona State Üniversitesinde bağımsız mesleğime başladım ve hayalim en az bir makale yayımlayıp 100 atıf almaktı. Artık öğrencilerim, kümemizin 250 binden fazla atıf aldığını söylüyor.” sözünü kullandı.
Halen California Üniversitesinde profesör olan Yaghi, Berkeley Global Bilim Enstitüsünün kurucu yöneticiliğini de yürütüyor.
“Retiküler kimya” alanının öncüsü kabul edilen Yaghi, metal-organik çerçeveler (MOF) ve kovalent organik çerçeveler (COF) üzerine yaptığı çalışmalarıyla gaz depolama, su arıtımı ve karbondioksit yakalama üzere alanlarda da öne çıkıyor.
Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülen Filistin asıllı ABD vatandaşı Yaghi, ayrıyeten Wolf Kimya Mükafatı, Albert Einstein Dünya Bilim Mükafatı ve Tang Mükafatı üzere birçok memleketler arası mükafatın de sahibi.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen basın toplantısında, 2025 Nobel Kimya Ödülü’nün sahipleri açıklanmıştı.
Açıklamaya nazaran, Filistin asıllı Omar Mwannes Yaghi, Japon Susumu Kitagawa ve Avustralyalı Richard Robson “metal-organik çerçevelerin geliştirilmesi” alanındaki çalışmaları nedeniyle mükafatın sahibi olmuştu.
Ödülü kazananların yeni bir moleküler yapı geliştirdikleri, bu yapıların da (metal-organik iskeletler), moleküllerin girip çıkabildiği geniş boşluklar içerdiği aktarılmıştı.
Araştırmacıların bunları çöl havasından su toplamak, sudaki kirleticileri ayıklamak, karbondioksiti yakalamak ve hidrojen depolamak için kullandıkları belirtilmişti.
