img

Kamran Abdullah

14 Nisan 2015 20:33

İran’ın Başağrısı: Güney Azerbaycan


Güney Azerbaycan (Cenubi Azerbaycan), İran’ın şu ana kadar tüm dünyadan saklamayı başardığı en büyük sorunudur. İran içerisinde en büyük etnik grup olan Azerbaycan Türkleri şu ana kadar iki defa İran’dan ayrılmış ve her defasında çok büyük katliamlar yapılarak tekrar İran’a bağlanmıştır.

İlk defa 1920 yılında Şeyh Muhammed Hiyabani önderliğinde Güney Azerbaycan özerkliğini ilan etmiş, ancak maddi ve askeri yetersizlik sebebinden tekrar İran’a bağlanmıştır. Bu olay 1828 yılında Rusya ve İran arasında yapılan Türkmençay anlaşmasından sonra ilk defa gerçekleşen milli bir harekâttı.



Güney Azerbaycan ikinci defa 1940ʼlı yıllarda sosyal demokrat Seyyid Cafer Pişeveri önderliğinde önce İran içerisinde bir özerlik talebiyle ortaya çıkmış, daha sonra bunun olmayacağı anlaşılınca tamamen müstakil Azerbaycan devleti ilan edilmiştir. Sovyet Azerbaycan’ının desteğiyle ayakta duran Güney Azerbaycan, Rus ordusunun ABD, İngiltere ve Sovyet Rusyası arasında yapılan anlaşmayla geri çekilmesinden sonra İran saldırısına uğramış ve yaklaşık 25 bin kişi öldürülmüş, 70 bin kişi Kuzey Azerbaycan’a sığınmış, yine yaklaşık 3600 bin kişi İran’ın farklı bölgelerine sürgün edilmiştir.

İran İslam Devriminden sonra bölgeye muvakkat bir sakinlik hâkim olsa da bu durum Ebulfez Elçibey’in iktidara gelmesi ile bozulmuş, 2006 yılında ise gerginlik zirveye ulaştı.

Hiç bir ülkenin gündeminde yer almasa da 2006 yılında Güney Azerbaycan’da, İran hükümetinin devrilmesine ve İslam devletinin (!) kurulmasına yol açan büyüklükte gösteriler oldu. Olay zaten mevcut olan bir durumun medyaya yansımasıyla ortaya çıktı. Bir karikatür dergisi Azerbaycanlıları böceğe benzeten hakaret içerikli karikatürleri yayınlayınca Zencan, Urmiye, Tebriz, Erdebil ve diğer bölgelerde yüz binlerce insanın katılımıyla büyük çapta gösteriler başladı. Daha sonra gösteriler rejim aleyhine mitinglere dönüşmüş ve İran polisinin sert tepkisiyle karşılaştı. Olaylarda resmi olan rakamlara göre 30ʼdan fazla Azerbaycanlı öldürülmüş ve binlerce kişi gözaltına alınmıştır. Buna ilaveten nerdeyse tüm Azerbaycan dergileri kapatılmıştır.

Bölgede milli faaliyetlerin hiç durmadığı, Urmiye gölünün kurumasıyla beraber tekrar gün yüzüne çıktı. Yine hiç bir ülkenin medyasında yer almasa da bölgede yaşanan ekolojik felakete sessiz kalan İran’a tepkiler çığ gibi büyümüş ve büyük çapta gösterilere sebep olmuştur.

Günümüzde de Güney Azerbaycan ülkücüleri faaliyetlerine yoğun bir şekilde devam etmekteler. Ancak İran istihbaratı, bölgeyi devamlı ağır gözetim altında tutmakta ve çok sayıda milliyetçiyi idam ve hapisle yargılamaktadır. Güney Azerbaycanlıların en büyük talepleri, ana dilinde eğitim, bölgenin ekonomik olarak kalkındırılması ve yerleşik halkın başka yerlere zorunlu göçünün durdurulmasıdır. İran hükümeti, yıllardır bölgede Şiiliği örtü olarak kullanarak Fars kimliğini empoze etmeğe çalışmakta ve Azerbaycan dilinde konuşan halkın, tedrici olarak dillerini unutturmayı hedeflemektedir. En büyük göç olaylarının yaşandığı şehirlerin başında Zencan ve Urmiye gelmektedir. Yine asırlardan beri bölgenin en önemli şehri olan Tebrizʼin, ekonomik, siyasi ve ilmi kimliğini yok etmeye çalışılmaktadır. Muhtemel bir parçalanmanın önüne geçmek için bölgeye Fars kökenli aileler yerleştirmekte ve bölgede yaşayan Azerbaycanlıları farklı bölgelere göç ettirmektedir. Urmiye gölünün kurumasına sessiz kalınması da bu yüzdendir.

Güney Azerbaycan’daki milli hareketlerin bir özelliği, Kuzey Azerbaycan’daki duruma göre güçlenmesi veya zayıflamasıdır. Bu yüzden İran, Karabağ sorununun mümkün olduğu kadar çözümsüz kalmasını istemekte ve Ermenistanʼla her türlü ilişkilerini geliştirmeye devam etmektedir. Bunun yanı sıra güneydeki Türkleri kuzeydeki Türklerden soğutmak için Azerbaycan aleyhine her türlü yalan haber yapan medya organlarını kullanmaktadır.

Bu bölgede yaşayan Türklerin diğer Türk halklarıyla bütünleşmesinin önündeki en büyük engel Şiiliktir. Bu yüzden Güney Azerbaycan’daki milli hareketler dini tamamen göz ardı etmekteler. Güneyde her yıl Abbasi devleti aleyhinde savaşan ve Mezdeki inancına sahip Babekʼin kalesi olan Bezz kalesini ziyaret etmek için geziler düzenleniyor. Yani Şah İsmail’in zorla kabul ettirdiği Şiilik, şu ana kadar Azerbaycan’ın en büyük sorunu olmaya devam etmektedir. Şiiliği benimsemiş olan kimseler ise, Kuzey Azerbaycan’dan ve ya Türkiye’den bir Türkle karşılaştıklarında, genellikle milli hassasiyetle hareket eder ve mezhep çekişmesine kesinlikle girmezler.

Bölgede şu an faaliyet gösteren bazı gruplar yabancı ülkelerin desteği ile faaliyet göstermekte ve maalesef milli hareketleri desteklemeye değil, halkı kışkırtmaya ve karışıklık çıkarmaya çalışmaktalar. Şurası bir gerçektir ki Güney Azerbaycan, İran’dan yalnız kendi içerisinden gelecek bir devrimle kurtulabilir. Bu da yalnız Kuzey Azerbaycan’ın ve ya Türkiye’nin yardımıyla gerçekleşebilir. Güney Azerbaycan, İran’ın elinde patlamaya hazır bomba gibidir. Bu, bölgede ve dünyada dengeleri değiştirecek bir olaydır.

Güneyin İran’dan ayrılması demek, İran’ın Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan ile sınırının kalmaması, ayrıca Ortadoğu’da yeni bir aktörün ortaya çıkması demektir. Buna ek olarak 35 milyon (tahmini rakam) nüfusa malik yeni bir Türk devletinin ortaya çıkması demektir ki bu da ne Rusya’nın, ne Avrupa’nın ne de Amerika’nın istemediği bir durumdur. Bu yüzden bu devletler her ne kadar görünürde düşman olsalar da, mesele Güney Azerbaycan olduğunda hepsi aynı ağızdan konuşurlar.

Bu Yazı Hakkında Ne Söylemek İstersiniz?

  • UYARI: T.C. kanunlarına uymayan, konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren, inançlara saldıran, şiddete teşvik eden ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.

Bu Yazıya 2 Yorum Yapılmış

  • qara qatil

    19 Haziran 2015 07:45

    Cevap Ver

    basa dusmurem guney azerbaycan deye dovlet niye yaranir ele 1 adi olsun oda azerbaycan

  • burkan yıldız

    17 Nisan 2015 15:09

    Cevap Ver

    şiilik azeri halkının halihazırdaki mezhebi olmakla birlikte, zaten erdebilli bir azeri türkü olan şah ismail şii olan azerilere bu kimliği empoze ettirmek açısından hiçbir çaba göstermemiştir. başka konularda eleştirilebilirse de bu konu çok farklı

Tüm yorumları okumak için tıklayın

Gündem
3 komutan DAEŞ'den ayrılıp muhaliflere katıldı
Türkiye
Düğünde dolara izin yok
Dünya
Suriyeliler de dolara karşı harekete geçti

Hava Durumu

Detaylı Hava Raporu